Sluiten

Zoeken in de website

Scholen die de begrijpend leesresultaten willen verbeteren beginnen in de onderbouw: 3 tips om direct toe te passen

Scholen die de begrijpend leesresultaten willen verbeteren beginnen in de onderbouw: 3 tips om direct toe te passen

Iedereen weet hoe belangrijk leesbegrip en leesmotivatie zijn en tegelijkertijd voelt iedereen ook de onmacht om meer grip te krijgen op het optimaliseren van die resultaten. In dit blog een interventie die voor veel schoolteams minder voor de hand ligt, maar waarvan ik al vele malen heb ervaren dat het een krachtig impuls geeft aan het verbeteren van de begrijpend leesresultaten: begin in de onderbouw.

Begrijpend lezen wordt voorbereid door begrijpend luisteren

Regelmatig praat ik als taal-leesexpert met schoolleiders en intern begeleiders over het verbeteren van de leesvaardigheid van leerlingen. Ik heb in al die gesprekken opvallend vaak dezelfde knelpunten beluisterd:

“Ondanks de nieuwe methode vallen de resultaten op begrijpend lezen zo tegen, vooral die van groep 5 en 6… en echt gemotiveerd kunnen we onze leerlingen niet noemen. "

"Ons team wil opbrengstgericht denken en werken, maar dat lukt niet met de toetsen die we gebruiken."

Het is een misvatting om te denken dat begrijpend leesonderwijs vanaf groep 4 start; begrijpend lezen wordt voorbereid door begrijpend luisteren in de onderbouw. Door te luisteren naar teksten leren leerlingen betekenis te verlenen aan tekst; ze verbinden aanwezige kennis aan de nieuwe informatie en zo breiden ze hun kennis verder uit. Verderop in hun schoolcarrière, wanneer ze zelf teksten lezen, profiteren leerlingen aanzienlijk van deze basis.

Scholen besteden in de onderbouw veel aandacht aan de ontwikkeling van de mondelinge taalvaardigheid. Dat hoeft niet méér, maar als we daarin een paar dingen net iets anders zouden doen, stemmen we de doorgaande lijn tussen begrijpend luisteren en begrijpend lezen beter op elkaar af. Drie aanbevelingen die u direct toe kunt passen.

1.   Hardop denkend voorlezen

Voor het begrijpend (leren) luisteren is een leerkrachtactiviteit van belang die nog te weinig wordt benut: het hardop denkend voorlezen. Een leerkracht die voor-denkt, helpt leerlingen te leren hoe ze een tekst kunnen begrijpen.

Er zijn verschillende manieren van voorlezen
Er is een verschil tussen hardop denkend voorlezen, interactief voorlezen en ‘gewoon’ voorlezen. Tijdens het hardop denkend voorlezen onderbreekt de leerkracht het lezen af en toe door hardop denkend te demonstreren (modeling) welke strategie zij gebruikt om de tekst te begrijpen en hoe zij betekenis verleent aan een tekst (ik doe het voor). Bij interactief voorlezen geven leerkracht en leerlingen samen betekenis aan de tekst (wij doen het samen). Interactie is uiteraard cruciaal; tekstbegrip ontwikkelt zich niet door alleen te luisteren, maar juist ook door met anderen over de tekst te praten, of door erover te spelen of te tekenen bijvoorbeeld.

Leerkrachten stellen vaak veel (toetsende) vragen tijdens het voorlezen, terwijl de achtergrondkennis en woordenschat nog niet eerder zijn verkend. Wat hierin dus het probleem vormt is, dat wat niet eerst is aangebracht, er niet ‘uitgehaald’ kan worden. Begrippen, verschijnselen en ideeën moeten eerst woorden krijgen anders kunnen leerlingen niets benoemen. Onderbouwleerkrachten die de verschillende voorleesvormen kunnen onderscheiden en toepassen, optimaliseren de ontwikkeling van het leesbegrip!

Het verschil tussen hardop denkend voorlezen en interactief voorlezen wordt in bijgaand voorbeeld duidelijk. 

Otter draaide de pot om. De knikkers vielen eruit. Sommige rolden zó het water in. Plop, plop, plop! “Hé, mijn knikkers”, riep Wasbeer. “Wat doe je nou?” Dit is een goed huis voor Rups,” antwoordde Otter. “Nu ga ik spullen maken. Een bed, want hij moet natuurlijk uitrusten. En een tafel, om aan te eten. En natuurlijk een deurmat, om al die leuke voetjes te vegen.” “Ik ga zwemmen,” zei Wasbeer.

Uit: Wasbeer en Otter redden een rups.

 

2.   De doorgaande lijn van begrijpend luisteren naar begrijpend lezen vormgeven

Vanaf groep 4 leren leerlingen om leesstrategieën toe te passen. Strategieën die helpen om de tekst te begrijpen. Ze zijn geen doel op zich.

Onderbouwleerlingen kunnen al vertrouwd raken met deze strategieën wanneer de leerkracht dit tijdens het voorlezen hardop denkend voordoet (modeling). De tekst staat centraal en leesstrategieën worden als ‘gereedschap’ ingezet. De leerkracht is het model waaraan en waardoor de leerlingen leren. Zo wordt het luisterproces gestuurd en verwerven leerlingen strategieën om goed te leren luisteren naar wat voorgelezen wordt om de inhoud te kunnen snappen. Door te luisteren naar teksten leren leerlingen betekenis te verlenen aan tekst; ze verbinden aanwezige kennis aan de nieuwe informatie en zo breiden ze hun kennis verder uit. Verderop in hun schoolcarrière, wanneer ze zelf teksten lezen, profiteren leerlingen aanzienlijk van deze basis.

3.   Verschillende tekstsoorten en illustraties gebruiken

Leerkrachten verkeren vaak in de verkeerde veronderstelling dat hun leerlingen liever luisteren naar een verhaal van een pratende beer met een broek aan dan naar een verhaal over de leefomgeving van de beer. En dus blijft het informatieve contextrijke boek dat zoveel voor de woordenschat kan betekenen als kijkboek op het boekenrekje staan. Die veronderstelling blijkt niet juist. Bovendien is bekend dat juist  informatieve teksten bijdragen aan de vergroting van de achtergrondkennis en de woordenschat. Grafisch vormgegeven illustraties worden begrepen als ze worden toegelicht en hun betekenis voor de ondersteuning van de tekst wordt besproken.

Leerkrachten doen er dus goed aan een deel van de voorleestijd te besteden aan het informatieve (authentieke) tekstniveau. Denk hierbij bijvoorbeeld aan uitnodigingen, folders, catalogi, informatieve boekjes over een bepaald thema of het nieuwsblaadje van uw eigen school.

Meer lezen?  

Luisteren, lezen en begrijpen wat je hoort en leest… Het zijn onmisbare vaardigheden om mee te kunnen doen in de maatschappij. Met bovenstaande interventies kunt u belangrijke pijlers onder begrijpend lezen verstevigen. En bent u enthousiast geraakt? Download dan ons e-book met naast dit artikel nog twee nieuwe artikelen met interventies die u ook kunt doen:

  • Vloeiend lezen als vliegwiel voor beter begrijpend lezen
  • Lezen om te leren

Download e-book Verbeter uw resultaten begrijpend luisteren, begrijpend lezen

 

Reacties

  1. marjan Tromp marjan Tromp - 22 januari 2014

    bedankt voor de tips Karin, we gaan ze zeker inzetten.

  2. Leendert Verbaas Leendert Verbaas - 22 januari 2014

    Karin, Leuk om na zoveel jaar weer iets van je te horen of lezen. De Schutsluistijd ligt al weer heel wat jaartjes achter ons. Ik neem je tips mee naar de onderbouwvergadering en we gaan er zeker wat mee doen. gr. Leendert Verbaas

  3. Nico Woudwijk Nico Woudwijk - 23 januari 2014

    Top

  4. Ine Dirkx Ine Dirkx - 23 januari 2014

    Super, bedankt voor het goede artikel.

  5. Karin van de Mortel Karin van de Mortel - 23 januari 2014

    Beste lezers, dank jullie wel voor al die positieve reacties tot nu toe! Geweldig om te merken hoe jullie bezig zijn om het onderwijs nog beter te maken. Als CPS willen we daar graag aan bijdragen. Succes ermee!

  6. Cokky Schults Cokky Schults - 23 januari 2014

    Zeer bruikbare tips en goed leesbare artikelen. Dank je wel.

  7. Ria Verboekend Ria Verboekend - 25 januari 2014

    Bedankt. Sluit goed aan op ons " modelen" van teksten in de onderbouw.

  8. Anouk Persoon Anouk Persoon - 29 januari 2014

    Bruikbare tips, fijn. Heb ze meteen aan de collega's doorgestuurd.

  9. Kruit Kruit - 29 januari 2014

    gaarne zou ik uw boek willen ontvangen

  10. webmaster CPS webmaster CPS - 29 januari 2014

    Als u op de paarse balk klikt (download E-book), verschijnt een formulier. Na invulling van het formulier verschijnt automatisch een knop waarmee u het E-book kunt downloaden.

  11. Guido Peters Guido Peters - 7 maart 2014

    Dank je Karin!

    Hier hebben we wat aan. Precies wat ik zocht.

    Groeten van Guido Peters

Plaats een reactie

Over de auteur

Mortel Karin van de  portret kl 5938.jpg

Karin van de Mortel

Karin is specialist op het gebied van taal- en leesonderwijs en auteur van diverse boeken over taal.

Bekijk profiel

Gratis inspiratie, kennis en updates

Ontvang elke maand de nieuwste blogs met tips en waardevolle kennis, nieuwtjes, artikelen, ebooks en inzichten automatisch in uw mailbox.

Meld mij aan