Sluiten

Zoeken in de website

Differentiëren is te leren

Differentiëren is te leren

Leerkrachten staan elke dag voor de uitdaging het beste in alle kinderen naar boven te halen. Maar hoe realiseer je dat? Hoe kom je in een groep van pakweg dertig leerlingen tegemoet aan de verschillende behoeftes, talenten en leervoorkeuren? In het onlangs verschenen boek Differentiëren is te leren laat ik stap voor stap zien hoe differentiëren in de praktijk vorm kan krijgen in alle klassen van het basisonderwijs. Ingrid Iekker interviewde me hierover voor Prima Onderwijs. En ze vond het goed dat we de praktische tips uit dat artikel ook hier op het blog plaatsen. 

 

Differentiëren is hard nodig om in te kunnen spelen op actuele ontwikkelingen. Aan de ene kant neemt de gevarieerdheid in de klassen toe, bijvoorbeeld door het passend onderwijs. Kinderen uit het speciaal onderwijs komen naar reguliere scholen, maar hebben misschien een andere aanpak nodig. Dat vraagt wat van leerkrachten. Want hoe ga je om met een grote diversiteit in de klas? Hoe spreek je ieder kind aan? Aan de andere kant zijn er doelen die behaald moeten worden. Leerlingen moeten aan het eind van een schooljaar bepaalde vaardigheden hebben opgedaan. Hoe motiveer je kinderen zodat zij inderdaad de stof op een voor hun adequate manier tot zich nemen? Daarnaast is er nog de interne drijfveer van leerkrachten. Leerkrachten willen het liefst ieder kind bieden wat het nodig heeft. Hoe doe je dat en hoe accepteer je tegelijkertijd dat er grenzen zijn? Je kunt immers niet ieder kind individueel les gaan geven. Het antwoord is differentiëren. 

Werk op twee, maximaal drie niveaus

Ik raad scholen altijd aan om op twee, maximaal drie niveaus te werken. Dat is behapbaar voor de leerkracht en werkt in de praktijk ook prima in alle klassen, ongeacht de visie op onderwijs. Op basis van gegevens, zoals toetsen, observaties en werk van leerlingen, deelt de leerkracht de niveaugroepen in. Ik pleit voor convergente differentiatie. Dat wil zeggen dat elke les gezamenlijk start. Vervolgens gaan de pluskinderen - die de stof snel eigen maken of een andere uitdaging vragen - met een opdracht verder. De basisgroep gaat verder met instructie door de leerkracht. Vervolgens gaat een deel daarvan ook zelf aan de slag. De zorgleerlingen krijgen vervolgens extra aandacht terwijl de leerkracht ook ruimte inplant om bij de andere groepen langs te gaan of instructie te geven. De les wordt vervolgens gezamenlijk afgesloten. Deze indeling van basisgroep met twee subgroepen kan per vak verschillen. Een kind dat heel goed is in rekenen kan bijvoorbeeld grote moeite hebben met technisch lezen. Ook kan een kind grote vorderingen maken en van groep verschuiven. Als leerkracht moet je daar flexibel mee omgaan. Overigens vraagt een combinatiegroep een andere indeling om te voorkomen dat daar teveel subgroepen ontstaan.

Voorbeeld voor groep 1 en 2

Het boek staat vol praktische voorbeelden om te differentiëren, bijvoorbeeld voor groep 1 en 2 waar veel met rijke rekenvragen wordt gewerkt. Je geeft een groepje leerlingen met een ontwikkelingsvoorsprong een aantal sjaals met de opdracht: zoek uit welke sjaal de langste is en noteer dat. Verder geef je geen uitleg. Je zegt niet hoe ze kunnen uitzoeken welke de langste is of hoe ze dat kunnen opschrijven. Dat laat je ze zelf uitzoeken. Het gaat erom hoe ze het ‘probleem’ oplossen. De basisgroep kan dezelfde opdracht uitvoeren, maar heeft instructie nodig. De zorgleerlingen voeren deze opdracht samen met de leerkracht uit. Die daagt ze uit om zelf na te denken, maar draagt ook ideeën aan die de kinderen stap voor stap naar de oplossing brengen.

Voorbeeld voor hogere groepen

Ook voor de hogere groepen staan in het boek veel handreikingen. Als je bijvoorbeeld de woorden oefent die op –lijk eindigen maar die je als –luk uitspreekt, start je klassikaal met een korte instructie. Leerlingen die op niveau lezen, lezen hun eigen boek. De basisgroep en zorgleerlingen krijgen instructie en oefenen deze woorden in tweetallen, waarna ze een tekst lezen waar deze leesmoeilijkheid in voorkomt. De zorgleerlingen oefenen extra met de leerkracht. Zo behaalt uiteindelijk ieder kind de lesdoelen.

Als leerkracht word ik hier enthousiast van

Manon van Rijssen is leerkracht aan De Dorpsschool in Bathmen en werkt al enige tijd in haar klas met dit differentiatiemodel. ‘Het werkt echt heel goed. Je kunt de kinderen op maat bedienen. Het is zo leuk om te zien dat alle kinderen geprikkeld blijven. En dat de zorgleerlingen bij blijven en geen moment achterop raken doordat ze extra instructie krijgen.’ Toch is differentiëren niet iets wat je zomaar doet, volgens Manon. Het vraagt wel om enorm veel structuur en een goede planning en voorbereiding. ‘Iedereen moet weten waar hij aan toe is. Dat geldt voor leerlingen, maar ook voor de leerkracht. Maar als je op weg bent, en je ziet hoe goed het voor iedereen uitpakt, dan kun je niet anders dan enthousiast worden.’

Meer informatie over het boek vindt u hier.

Of lees alvast het praktijkvoorbeeld uit groep 4/5

Welke ervaring met differentiëren heeft u?

Reacties

  1. Hannie Dierx Hannie Dierx - 13 maart 2014

    Ik mis een beetje de plaats van het hoogbegaafde kind in de hier genoemde voorbeelden. Dat terwijl er juist steeds meer aandacht voor is en je ook steeds meer hoort dat hiervoor plaats moet zijn in de gewone klas.

  2. Aafke Bouwman Aafke Bouwman - 14 maart 2014

    Er staan voorbeelden voor meer begaafde leerlingen in het boek. De link verwijst naar de pdf van de inhoudsopgave (http://www.cps.nl/publicaties/1401/alle-publicaties/6734/differentieren-is-te-leren, Klik op ‘Lees het voorwoord en de inhoudsopgave’. In de paragrafen 5.2.4, 6.1.2, 6.2.2, 6.3.2, wordt specifiek ingegaan op plusleerlingen.

  3. Hannie Dierx Hannie Dierx - 14 april 2017

    Hallo Aafke

    Een beetje een late reactie, maar... in het boek staat het inderdaad en ook uitgebreid, dat wist ik, vandaar dat mijn opmerking was dat ik het in het blog miste.

Plaats een reactie

Over de auteur

Bouwman Aafke portret kl 0987.jpg

Aafke Bouwman

Aafke is specialist op het gebied van de ontwikkeling en leren van het jonge kind en taalonderwijs in het basisonderwijs en auteur van diverse boeken over taal.

Gratis inspiratie, kennis en updates

Ontvang elke maand de nieuwste blogs met tips en waardevolle kennis, nieuwtjes, artikelen, ebooks en inzichten automatisch in uw mailbox.

Meld mij aan