Sluiten

Zoeken in de website

Leren van en met elkaar hebben wij tot speerpunt gemaakt

Leren van en met elkaar hebben wij tot speerpunt gemaakt

Op 1 augustus is de LesobservatieApp gelanceerd. Een digitale tool om de kwaliteit van het lesgeven objectief te beoordelen en goed in te zetten voor de ontwikkeling en selflearning van docenten in het vo. Het Tabor College in Hoorn, locatie d’Ampte, was nauw betrokken bij de ontwikkeling en werkt al met de app. In Van Twaalf tot Achttien verscheen een uitgebreid interview waarin deze school vertelt over hun ervaringen en de manier waarop ze de app inzetten. U kunt het hier nalezen.

Locatie d’Ampte van het Tabor College in Hoorn is een vmbo-school met 1480 leerlingen. Een ambitieuze school die kwaliteitszorg tot een van haar hoofddoelen heeft verheven. De school doet er dan ook veel aan om collega’s te stimuleren van en met elkaar te leren.

Locatie d’Ampte is kleinschalig georganiseerd in teams met kleine klassen. Vier tot zes klassen vormen samen een team, dat gecoördineerd wordt door een teamcoach. Benjamin Stolker is docent, teamcoach en daarnaast nog trainer bij de interne d’Ampte Academie. ‘Op onze school is kwaliteitszorg echt een kernpunt. Er is veel aandacht voor de professionele houding, kennis en vaardigheden van de vakman of vakvrouw voor de klas. Want goed onderwijs, dat gebeurt natuurlijk vooral hier, in het klaslokaal. Waar een docent dagelijks zijn best doet om met de leerlingen zo leerzaam en effectief mogelijk bezig te zijn.’

’De schoolleiding komt regelmatig in de les kijken en probeert een optimaal leerklimaat te bieden. Het geven van feedback over en weer vinden wij een belangrijke en prettige manier om als team te kunnen groeien. We willen zoveel mogelijk leren van elkaars lessen en manier van lesgeven.’

Een visie die ondersteund wordt door internationaal onderzoek van McKinsey waaruit blijkt dat lesbezoek door de schoolleiding en door collega's onderling, een van de succesfactoren is voor een hoge onderwijskwaliteit. Docenten zelf en leden van de schoolleiding kunnen in hoge mate bijdragen aan het leren met en van elkaar. 

Vijf rollen

Maar wat is nu een goede les en wat doet een effectieve leraar eigenlijk? Stolker: ‘Op Tabor College hebben we daar heldere afspraken over gemaakt. Sinds 2009 werken we met ‘de vijf rollen van de leraar’. Daarin is het gedrag van een effectieve docent vertaald naar vijf verschillende rollen en drie ontwikkelingsniveaus. De lesobservaties die we aan de hand van deze criteria doen geven ons een goed beeld van de kwaliteit van het lesgeven.

In de les kijk ik: wat zie ik de docent doen? Wat zie ik ook de leerlingen doen? De docent doet zijn best om een zo goed mogelijke les te geven, vervolgens kijk ik ook naar wat het effect is van zijn gedrag op de leerlingen. Doen de leerlingen wat de bedoeling is? Krijgt de docent het met zijn handelen voor elkaar dat de les loopt, dat er orde is? Omdat de rollen heel concreet zijn, kun je het dus terugzien in de les. Na de les weet je dan ook hoe ver iemand is in een bepaalde rol en welke punten hij of zij nog verder zou kunnen ontwikkelen.’

We wilden een app

Schoolleider Stef Macke: ‘Vorig jaar ontstond het idee om een app te ontwikkelen. Niet alleen docentcoaches, teamcoaches, leidinggevenden en trainers van onze interne d’Ampte Academie leggen bij ons gegevens vast, maar we willen ook meer gaan inzetten op collegiale consultatie. Er is dus een grote hoeveelheid gegevens beschikbaar over een docent en de teams en vakgroepen. Met een app zouden we veel tijd kunnen besparen door lesbezoeken digitaal vast te leggen, en het maakt het makkelijker om inzichten en leermomenten te krijgen en de ontwikkeling te zien. We willen ons team graag scholing aanbieden die past bij hun ontwikkeling, en dus wil je graag weten wat er nodig is.’

‘We hebben dit idee toen uitvoerig besproken met Martie Slooter. Zij ondersteunt ons al een tijdje bij het opzetten van een interne scholingsacademie. Samen met app-bouwer Feeby zijn we vervolgens in volledige samenwerking aan de slag gegaan. We vonden het belangrijk dat de app gebruiksvriendelijk was, dat er makkelijk gegevens uit te halen waren en dat het ook interessant en bruikbaar zou zijn voor andere vo scholen.

Tablet in de klas

Benjamin Stolker: ‘Sinds april werk ik met de app die we de LesobservatieApp hebben genoemd. Ik neem een tablet mee de klas in en vul daar digitaal de vragen in die horen bij een van de rollen. Dat zijn niet alleen vragen over docentgedrag, maar ook over het effect van dat gedrag op de leerling. De leerling is namelijk de spiegel van de docent. Bij elke vraag kan ik opmerkingen invullen; tips of tops, of kort omschrijven wat ik heb gezien of gehoord. Deze opmerkingen zijn later terug te lezen door de docent en zijn erg handig in het gesprek waarin je terugkijkt op de les. De vijf rollen volgen de les, dus ik hoef niet bang te zijn iets over te slaan.

Voorheen werkte ik met een papieren versie van de observatielijst. Meestal koos ik voor het docentengedrag en in sommige gevallen had ik ook het observatieformulier van de leerlingen erbij. Het is mooi dat dit programma deze twee observatielijsten combineert. Ik bepaal uiteindelijk zelf wat ik invul of leeg laat, en dat kan heel handig zijn bij flitsbezoeken.

De vragen die voorbijkomen hangen samen met het niveau waarop een docent is ingedeeld. De meeste docenten beginnen bij het basisniveau (de 5 rollen van de docent). Maar er zijn ook docenten die zijn ingedeeld op niveaus daarboven, zoals het niveau van werken met passende werkvormen, of  het niveau van omgaan met verschillen (o.a. differentiëren). Met name in de rol van pedagoog en didacticus zijn er verschillen te zien tussen de niveaus. Zo sluit het aan bij iedere docent, en heeft ieder zijn eigen ontwikkelpunten.

Na de les kan ik gelijk het gesprek aangaan over de tops en de tips die me zijn opgevallen en laten zien hoe ver iemand zit in de verschillende rollen. De docent kijkt meteen mee: Hoe ging mijn les? Waar was ik goed in, waar wil ik nog beter in worden, waarin ben ik gegroeid in vergelijking met een vorige keer?’

Koudwatervrees

‘De meeste collega’s zijn enthousiast. Er zijn namelijk visuele resultaten te zien waarin je direct ziet dat je gegroeid bent ten opzichte van vorige observaties en waar je je verder zou kunnen ontwikkelen. 

Natuurlijk is niet iedereen blij met observaties. Observeren maakt je kwetsbaar, het zorgt voor vlekken in de nek en trillende benen. Soms duurt het ook even voordat een docent in de gaten heeft dat je van observeren heel veel kunt leren. Dan kan het prettig zijn om eerst zelf enkele observaties te doen achterin de klas bij een collega voordat je jezelf ‘bloot’ geeft.

Ik merk dat startende docenten vanuit hun opleiding al veel meer gewend zijn om geobserveerd en zelfs gefilmd te worden. Jezelf ontwikkelen kan heel inspirerend werken. Het werkt als teams het onderling afspreken en iedereen daarin meedoet. Je bent geen uitzondering als je geobserveerd wordt. Of je nu al 30 jaar voor de klas staat of net nieuw bent. Leren doe je van en met elkaar en het levert prachtige gesprekken op.’

Interne Academie

Voor schoolleider Stef is vooral de digitalisering van data een grote winst. ‘Als school wil je heel graag weten waar je nu op moet sturen. Met papieren observaties is het heel lastig verbindingen te maken. Nu de data digitaal zijn hebben we veel beter zicht op de ontwikkeling van het team, de vakgroep als geheel en de lesgever als individu. Welke rollen/indicatoren zijn goed ontwikkeld en welke hebben extra ontwikkeling nodig? Dit helpt ons enorm bij de invulling van de trainingen van onze d'Ampte Academie, omdat we onze mensen veel gerichter scholing kunnen aanbieden.’

Collegiale consultatie

‘In het nieuwe schooljaar willen we de collegiale consultatie bij elkaar bevorderen. Leren van en met elkaar heeft mijns inziens meer effect dan formele ontwikkel-, en/of beoordelingsgesprekken. Die gesprekken zijn er natuurlijk ook, maar informeel leren blijkt meer effect te hebben. Elke docent kan straks de app gebruiken om bij een collega een les te observeren. Daarvoor is geen toestemming van een leidinggevende nodig. Docenten kunnen er zelf voor kiezen om de observatie privé te houden of zichtbaar te maken voor teamcoach of schoolleiding.

Stef: ‘Zelf verantwoordelijkheid nemen en kritisch zijn op het eigen handelen zijn twee van onze onderwijskundige uitgangspunten die wij leerlingen willen leren. Daarnaast staat in onze missie dat wij leerlingen op maat onderwijs willen verzorgen. Logisch dus dat dit soort zaken ook terugkomen in ons personeelsbeleid. Via onze interne academie kunnen docenten scholing krijgen op basis van de vijf rollen van de leraar en de drie niveaus waarop lesgegeven kan worden. De docent bepaalt zelf zijn startniveau. Samen gaan we dan de uitdaging aan om binnen drie jaar 1 niveau te kunnen stijgen.’

Zelf proberen?

Scholen kunnen de LesobservatieApp vier maanden gratis uitproberen. U kunt er op deze pagina meer over lezen.

Reacties

  1. Mirjam Brink Mirjam Brink - 30 september 2014

    Beste heer/ mevrouw,

    Ik zou de observatie app graag in het basisonderwijs willen inzetten. Is dit mogelijk?
    En wanneer ik de demoversie aanvraag heb ik dan toegang tot alle opties? En bij aanvraag...hoe lang duurt het dan dat de app ook gebruikt kan worden?

    Bij voorbaat dank,

    Met vriendelijke groet,

    Mirjam Brink

  2. Marianne van der Werff Marianne van der Werff - 2 oktober 2014

    Dag Mirjam. De app sluit op dit moment aan op de situatie in het vo. Mogelijk komt er in de toekomst een aparte versie voor het po maar dat is nu niet concreet te zeggen. De demo-versie laat de belangrijkste functionaliteiten zien en je kunt er zelf eens een lesobservatie mee doen. Na aanvraag is er binnen 48 uur toegang tot de demo. Na 30 dagen stopt de toegang automatisch. Succes!

Plaats een reactie

Over de auteur

De CPS Nieuwsbrief: Gratis inspiratie, kennis en updates

Ontvang 1x in de zes weken de nieuwste blogs met tips en waardevolle kennis, nieuwtjes, artikelen, ebooks en inzichten automatisch in uw mailbox.

Meld mij aan