Sluiten

Zoeken in de website

Hoe verbeter je de motivatie van een leerling?

Hoe verbeter je de motivatie van een leerling?

Motivatie en motiveren zijn begrippen die we in publicaties over onderwijs regelmatig tegen komen. Begrippen die ook meteen in verband worden gebracht met het tekort hieraan bij leerlingen. En niet alleen leerlingen, ook leraren lijken niet altijd in staat om gemotiveerd deel te nemen aan een cursus of zich in te zetten voor een door de schoolleiding voorgestelde verandering. Hoe komt dit? En wat kunnen we doen?

Als we in klassen kijken of met de schoolleiding praten, dan hebben we over het algemeen wel te maken met enthousiaste en gedreven personen, die zich inzetten voor de leerlingen van hun school/ klas, waarvoor zij zich verantwoordelijk voelen en die ze begeleiden in het halen van de eindstreep.

Praten we met leerlingen dan lijken ook zij gemotiveerd voor allerlei zaken, en kunnen enthousiast vertellen over wat hen bezighoudt. Dat enthousiasme, die betrokkenheid en interesse voor iets en ‘ervoor gaan’ heeft vaak ook te maken met een dieper gevoel, met een emotie die dat onderwerp oproept. Maar heeft dat met school, met het schoolse leren te maken? Van dit laatste zien leerlingen vaak het nut niet in, het is saai, niet interessant en niet van deze tijd. Het belang van een goed cijfer zien ze vaak wel in, en daar willen ze ook hun best wel voor doen. Maar zijn ze dan gemotiveerd om te leren? Of is er iets anders wat maakt dat leerlingen die voldoende willen halen?

In gesprekken hierover met leerlingen in het voortgezet onderwijs laten leerlingen weten dat de leraar en ook hun ouders dan tenminste niet zeuren of ze straf geven. Extra zakgeld bij het halen van een voldoende lijkt voor andere leerlingen een stimulans. En dan die leerlingen waarvoor het halen van een diploma belangrijk is vanwege de studie die ze willen gaan volgen. Weer een andere leerling vertelde dat ze de leraar waarvan ze les heeft gewoon een heel fijne leraar vindt, die zoveel weet van zijn vak, altijd helpt en dat zij daardoor ook geïnteresseerd is en veel voor dat vak doet.

Leerlingen, leraren, personen, mensen kunnen kennelijk op verschillende manieren ergens voor gemotiveerd zijn, bereid zijn zich voor in te spannen. Wat maakt dan dat je gemotiveerd bent, raakt, blijft?

Wat is motivatie?

Als we de literatuur erop naslaan dan kunnen we leren dat er meerdere vormen van motivatie zijn. En dit bepaalt de mate waarin iemand betrokken is bij een activiteit.

Het ergens wel/niet voor gemotiveerd zijn kunnen we in een continuüm plaatsen van totaal niet gemotiveerd (a-motivatie), via externe motivatie tot zeer gemotiveerd en geïnteresseerd (intrinsieke motivatie) (Deci & Ryan, 2002).

De mate waarin iemand het gevoel heeft dat hij zelf kan bepalen wat hij doet, en de mate waarin je dat ook zelf kan reguleren of niet, spelen hierbij een belangrijke rol. Schematisch ziet dat er als volgt uit:

  • Externe regulatie - je doet iets vanwege het krijgen van beloning of ter voorkoming van straf.
  • Introjected regulatie - je doet iets om geen schuldgevoel te hebben of om een soort bevestiging te krijgen.
  • Identified regulatie - er is al sprake van zelf bepalen, zelf richting geven omdat je er een persoonlijk belang bij hebt, je bewust bent van het doel, nut van iets.
  • Integrated regulatie - dit komt overeen met persoonlijke doelen, past bij wat iemand zelf ook belangrijk vindt en heeft veel overeenkomst met intrinsieke regulatie/motivatie.
  • Intrinsieke regulatie - je hebt er interesse in, het past bij persoonlijke doelen en dingen die je zelf heel belangrijk vindt.

Bij elk type van motivatie speelt de mate waarin een persoon, een leerling het gevoel heeft zelf keuzes te kunnen maken een belangrijk rol. Naarmate iemand meer het gevoel heeft dat er een bepaalde ruimte is voor eigen inbreng, eigen strategieën of interesses, des te meer zal diegene bereid zijn zich in te zetten.

Bij intrinsieke motivatie is er sprake van een ideale situatie: je doet iets omdat het jouw interesse heeft, omdat je je er goed bij voelt of omdat het iets is wat jij wilt. Het is jouw keuze en je kunt ermee aan de gang zoals jij dat wilt. Dit is een vorm van motivatie die in het onderwijs soms moeilijk te bereiken is, maar waar we wel naar streven. In het onderwijs spelen vooral vormen van externe motivatie een rol: ofwel een leraar, leerling gaat over tot actie onder invloed van de (leer/werk) omgeving. Een omgeving die, in het geval van de leerling, wordt ingericht door de leraar.

Vragen die we ons zelf in dit verband kunnen stellen zijn: wanneer ben ik zelf gemotiveerd om iets te gaan doen en wat heb ik zelf eigenlijk nodig om gemotiveerd te raken? Word ik bijvoorbeeld getriggerd door een ander, of heeft het ook te maken met iets dat ik zelf wil? Wat wil ik eigenlijk en welk doel heb ik voor ogen? Hoe belangrijk is het voor mij en wat verwacht ik te bereiken?

Om vervolgens deze vragen ook eens vanuit het perspectief van de ander, de leraar of de leerling te stellen. En als we er vanuit gaan dat het verkrijgen van intrinsieke motivatie in een schoolse leeromgeving een illusie is, dan speelt de leraar als degene die de leeromgeving inricht voor de leerlingen, een cruciale rol voor het verkrijgen van een vorm van (externe) motivatie bij leerlingen. En, mutatis mutandis, de schoolleider voor de leraren.

Hoe motiveer je iemand?

Wanneer raken mensen, leraren, leerlingen gemotiveerd en wat zijn kenmerken van een stimulerende, motiverende omgeving? Stimulerend voor de bereidheid tot actie over te gaan, is de mate waarin personen het gevoel hebben eigen keuze te mogen maken en eigen werkwijzen te mogen inzetten. De vraag voor een leraar is dan: mogen leerlingen bij mij kiezen uit verschillende opdrachten, geef ik ze ruimte eigen strategieën in te zetten en stimuleer ik dit ook tijdens verschillende opdrachten?

Daarnaast heeft het te maken met een doel. Wat kom je te weten en wat kun je ermee. Nu en later. En wat je moet doen om dat doel te bereiken. Is het voor leerlingen duidelijk waarom ze de leerstof die wordt aangeboden moeten leren? En als ze het al weten, wat leren ze dan? Hoe ziet de les eruit voor de verschillende leerlingen in een klas? Of is het toch voor iedereen hetzelfde? Wat kunnen ze met wat ze leren op school en hoe ontdekken ze dat? Wordt dit met leerlingen besproken of mogen leerlingen daar zelf over nadenken?

Tot slot blijkt het hebben van een goede relatie, goede band met de ander en het ervaren van betrokkenheid van die ander op jou als persoon een belangrijke voorwaarde voor de bereidheid tot actie te komen. Hoe ga je als leraar om met je leerlingen? Weet je waarin een leerling erg geïnteresseerd is of veel van af weet? Weet je ook waar een leerling erg mee zit? Wat hij moeilijk vindt? En welke hulp geef je leerlingen en krijgen alle leerlingen de hulp die ze nodig hebben? Weet je wanneer de ander, een leerling hulp nodig heeft?

Kan het beter met de motivatie op uw school?

Als het beeld op uw school of in uw klas is dat ‘het beter kan met de motivatie’ stel uzelf dan de volgende vragen:

  1. Ben ik duidelijk in mijn communicatie met anderen (leraren, leerlingen) over wat het doel is van een verandering/een les, welke verwachtingen ik heb en met welke inspanning het doel kan worden bereikt?
  2. Geef ik ruimte aan eigen inbreng van leraren, leerlingen en bied ik keuzemogelijkheden passend bij interesses en beheersniveau? Ondersteun ik dit?
  3. Zorg ik voor een warme, stimulerende omgeving met aandacht voor en betrokkenheid op de ander?

Wilt u meer weten? Op 27 november verzorgt Prof. dr. Alexander Minnaert in samenwerking met drs. Greet de Boer een masterclass Motivatie voor leidinggevenden op CPS.
Voor docenten in het voortgezet onderwijs start op 13 november de training Leerlingen motiveren.

Reacties

  1. Joseph Nwibo Joseph Nwibo - 20 oktober 2014

    Well articulated and truth to life situation description of teaching and learning process. A must read article for headteachers and classroom teachers and parents who want their children to excel.

  2. k.heessels k.heessels - 22 april 2015

    Dit artikel verwoord precies datgene waar ik met mijn tienerkinderen tegenaan loop. Ze zijn niet gemotiveerd, voelen zich niet gezien en gehoord, waardoor hun inzet keldert. Dit geld voor meer dan de helft van hun leerkrachten. Mijn advies aan hun: doe eens gek en laat de leerlingen aan het woord. Laat je structuur iets vieren. gewoon af en toe een beetje, een afgebakende tijd. Kijk wat het oplevert. Veel plezier!

  3. Rick Elbers Rick Elbers - 2 mei 2017

    Het blijft bijzonder om te lezen dat iemands motivatie benaderd kan worden zonder een kruising te maken met zijn persoonlijkheid. Dat leidt dan op zijn best gauw tot iets wat wel genoemd is de " mythe van de intrinsieke motivatie" op zijn ergst zelfs tot een beeld dat extern gemotiveerd zijn eigenlijk niet zo effectief is. En dat terwijl eindeloos veel persoonlijkheidsonderzoeken laten zien dat external locus of control versus internal locus of control echt een tamelijk stabiel onderscheidende persoonlijkheidstrek is.

    Studenten die hun diploma willen halen of docenten die graag hun zaken netjes op orde willen hebben zijn soms hele effectieve leerders en presteerders. Sterker nog: we hopen allemaal op het feit dat studenten en werknemers intrensiek gemotiveerd zijn of raken om extrensieke doelen te halen (diploma's of targets in het werk) of andersom. Juist die binding of niet met de anderen in de externe wereld en de emoties die horen bij die binding (zowel vormen van afkeer als vormen van verlangen) zijn essentieel in het leerproces. Dat is een aspect wat Ryan en Deci en ook de bredere SDT soms onvoldoende aandacht lijken te geven.

    Motivatie opbouwen , hooghouden en omgaan met dalende motivatie is een zelfregulatie vaardigheid die geleerd kan worden in een pedagogische omgeving waar omgegaan kan worden met soms groteske verlangens en walging. Hogere doelen (purpose!) spelen dan mogelijk ook een belangrijke rol in het zelfreguleren van motivatie. Naast afweer van zowel interne bronnen (projecties) en externe bronnen (introjecten). Het LOB/ mentor gesprek over "zo iemand willen zijn" in dillema's is juist daarom zo belangrijk.

Plaats een reactie

Over de auteur

Greet de Boer portret.jpg

Greet de Boer

Gratis inspiratie, kennis en updates

Ontvang elke maand de nieuwste blogs met tips en waardevolle kennis, nieuwtjes, artikelen, ebooks en inzichten automatisch in uw mailbox.

Meld mij aan