Sluiten

Zoeken in de website

Wat een gesprek met de inspectie ons leerde over regels en kwaliteitszorg

Wat een gesprek met de inspectie ons leerde over regels en kwaliteitszorg

Kwaliteitszorg is een thema waarbij vaak verondersteld wordt dat er ‘heel veel moet’. Maar is dat ook zo? We hebben onlangs een gesprek gevoerd met de inspectie waarin dit thema aan de orde kwam. In deze blog geven we vijf concrete aanbevelingen wat juist wel en niet nodig is.

Regels en vertrouwen zijn communicerende vaten

Er lijkt in het onderwijs sprake van een cyclus van ‘ontregelen’. Om de zoveel jaren loopt de discussie over de druk als gevolg van werkelijke of vermeende regels hoog op. Ruim 10 jaar geleden zijn o.l.v. destijds minister Hermans en staatssecretaris Adelmund veel regels tegen het licht gehouden met sanering tot gevolg. Nu is dat ook weer het geval en zoals sommige Tweede Kamerleden al voorspellen: over 10 jaar moeten we opnieuw ‘ontregelen’. Dat klinkt als negatief en zinloos, als ‘dweilen met de kraan open’. Dat is het zeker niet!  Bij een dergelijke oefening is het schrappen van regels maar een (klein) onderdeel. Belangrijker is dat bij een dergelijke ‘ontregeling’ de verhoudingen tussen overheid, inspectie en scholen weer eens goed tegen het licht gehouden worden. Dan gaat het om heel basale vragen als: moeten we niet meer vanuit ‘vertrouwen werken en minder vanuit regels?’. Regels en vertrouwen zijn immers communicerende vaten; bij minder vertrouwen stijgt de behoefte aan regels. Uit de sectorakkoorden blijkt een opvallende eensgezindheid: we moeten meer de kant op van ‘vertrouwen’. Maar dan liefst ook vertrouwen verderop in de keten: tussen bestuur en schoolleider en tussen leiding en werkvloer.

Bepaal eigen focus

Gaandeweg wordt op die werkvloer duidelijk dat veel regels helemaal geen oorsprong hebben in wettelijke regelgeving of inspectie. Natuurlijk moet een school rond zorg/passend onderwijs of toetsing en examens procedures hanteren en aannemelijk maken dat er systematisch wordt gewerkt. Maar nergens staat dat er lijvige groepsplannen e.a. verantwoordingsdocumenten worden geschreven, laat staan dat de examenregeling een omvang moet hebben van 320 pagina’s zoals, zoals onlangs op een vo-school aanwezig bleek. Steeds vaker klinkt vanuit vakbonden of teams de vraag: ‘als het niet verplicht is waarom doen we het dan?’. De regeldruk is hoog en alles wat verlichting brengt is meegenomen. Schrappen is goed, maar beter nog is focus aanbrengen: bepalen wat we vanuit missie/visie écht belangrijk is. Of zoals een inspecteur aangaf: scholen leveren vaker een overdaad dan een tekort aan documenten en data. Ik wil weten waar de school voor staat, waarop plannen gebaseerd zijn. Bij een overdaad vraag ik ‘moet ik dit werkelijk lezen?’. Kortom, in de beperking toont zich de meester.

Pas op voor een data-kerkhof

Bij focus hoort ook het gericht verzamelen van data. Het is mooi dat er integrale instrumenten zijn, vragenlijsten die alle thema’s afdekken, leerlingvolgsystemen die grote hoeveelheden data genereren, beheerd door een heuse ‘data-manager’. Toch schuilt hierin ook een groot gevaar: veel data worden nooit gebruikt, geanalyseerd, noch van conclusies voorzien of van acties. Kortom, ze vormen een data-kerkhof. Als je weet  wat je als school echt belangrijk vindt, is het ook niet zo moeilijk heel gericht informatie te verzamelen. Informatie niet omdat moet, maar omdat we in school oprecht nieuwsgierig zijn naar antwoorden op de vraag hoe het onderwijs ‘morgen beter kan’. Dat is ook de essentie van de ‘lerende-organisatie-ontwikkeling’: ergens goed in zijn en je de vraag stellen hoe het nog beter kan. Dan gaat het om ‘vonken’ en niet om ‘vinken’, om een werkelijke verbetercultuur.

Gebruik meerdere methoden voor dataverzameling

Veel meer dan vroeger kunnen we beschikken over instrumenten systemen om eenvoudig langs geautomatiseerde en gedigitaliseerde weg kwantitatieve data te verkrijgen. Het gemak vormt meteen de valkuil. Meer is niet beter, zoals vaak het geval is. De grote hoeveelheid data die wordt verzameld maakt dat het moeilijk wordt om de essentie ervan te ontdekken. Dus, less is more. Behalve meer selectief omgaan met het verzamelen van data is het ook van belang om data van verschillende aard te verzamelen. Dat wil zeggen naast kwantitatieve data ook kwalitatieve data te verzamelen. Een score van bijvoorbeeld een veiligheidsmonitor zegt veel meer wanneer er ook aanvullende informatie verzameld wordt via een leerlingenpanel, ouders en omwonenden.

Gebruik kwaliteitszorg voor verbetering niet als drukmiddel

Nu wordt de inspectie in scholen nog geregeld als intern drukmiddel gehanteerd, soms terecht, vaak ook niet. Dat zal in de toekomst zeker nog verder veranderen. Binnenkort zal de inspectie komen met een voorlichting onder de titel ‘Feiten en Fabels’. Bovendien hebben de inspecteurs de opdracht tijdens inspecties het te melden wanneer er ‘te actief wordt geadministreerd’. Duidelijk is dat in de toekomst de inspectie vooral zal kijken of deze basale stappen in de PDCA-cyclus zichtbaar zijn. Of er dus werkelijk sprake is van een verbetercultuur. Ze kijken of bij nieuwe plannen duidelijk is waarop ze zijn gebaseerd en op welke wijze informatie verzameld wordt om volgende stappen te zetten.  Ze letten erop dat de hele PDCA-cyclus wordt afgemaakt. En niet dat Plan en Do nog wel gebeurt, maar het verbeterproces stagneert bij Check en Act. Zowel voor scholen als voor de inspectie zal deze werkwijze nog wel even wennen zijn. 

Meer weten over kwaliteitszorg? Op 11 maart start onze training 'Kwaliteitszorg: kwaliteit in beeld' (vo)

Plaats een reactie

Over de auteurs

Lind Odenthal.jpg

Linda Odenthal

Linda ondersteunt scholen bij het opzetten en verbeteren van hun kwaliteitszorg door o.a. het professionaliseringsbeleid. Zij is mede-auteur van het boek Lesson Study als effectieve vorm van teamleren.

Bekijk profiel
Kamphof Gert portret kl 0942.jpg

Gert Kamphof

De CPS Nieuwsbrief: Gratis inspiratie, kennis en updates

Ontvang 1x in de zes weken de nieuwste blogs met tips en waardevolle kennis, nieuwtjes, artikelen, ebooks en inzichten automatisch in uw mailbox.

Meld mij aan