Sluiten

Zoeken in de website

Waarom uw leerling de toets voor rekenen goed maakt en het toch niet snapt - Het belang van deep learning

Waarom uw leerling de toets voor rekenen goed maakt en het toch niet snapt - Het belang van deep learning

De afgelopen jaren is er een enorme focus geweest op opbrengstgericht werken. En wat we merken, is dat op sommige scholen die focus heeft geleid tot oppervlakkigheid. Met oppervlakkigheid bedoel ik dan dat leerlingen de toets misschien wel goed maken, maar dat het daadwerkelijke begrip van rekenen ontbreekt. Het gevolg is dat leerlingen hun rekenvaardigheid relatief snel weer kwijtraken en leerkrachten zich gedwongen voelen methodes volledig te doorlopen. Een overtuiging die door het overcomplete aanbod tot veel stress leidt. Hoe kunnen we tot een verdiepingsslag komen in het opbrengstgericht werken op een manier die kinderen echt goed leert rekenen?

Op de Panama-conferentie in januari gaf ik samen met mijn collega Suzanne de Lange een werkbijeenkomst over Deep learning. Deep learning is een accent dat we aanbrengen binnen het opbrengstgericht werken waarbij het gaat om het maken van de juiste keuzes in het belang van de rekenontwikkeling van het kind. Het doel van deep learning is dat leerlingen vanuit hun diepste snappen waar het over gaat bij rekenen. Naast het kunnen hanteren van rekenprocedures staat het daadwerkelijke inzicht en het echt begrijpen wat optellen en aftrekken is centraal. Deelnemers van de werkbijeenkomst konden kennismaken en oefenen met drie technieken om Deep learning in de rekenles vorm te geven.

Eens met de stelling dat opbrengstgericht werken tot oppervlakkigheid leidt?

Om op te starten poneerden we een interessante stelling: “opbrengstgericht werken leidt tot oppervlakkigheid.” Links mochten degenen gaan staan die het hier helemaal mee eens waren, rechts degenen die hier helemaal niet mee eens waren. De grootste groep ging echter in het midden staan. Ze vonden dat opbrengstgericht werken weliswaar tot oppervlakkigheid kan leiden, maar zagen vooral het ontbreken van voldoende kennis en vaardigheden bij de leerkracht als de oorzaak hiervan. Leerkrachten die zelf onvoldoende boven de lesstof staan, vinden het lastig om de rekenconcepten aan hun leerlingen over te brengen en houden om die reden soms te krampachtig vast aan methodes.

Zien we dit terug in de resultaten?

Niet altijd. Ook leerlingen in deze lessen kunnen de toetsen goed maken, herhalen netjes wat hun leerkracht zegt of doen precies wat er in de methode staan. Waar het om gaat is het volgende. Leerlingen die de rekenconcepten niet goed doorgronden, snappen niet werkelijk waar het bij rekenen om gaat, hun kennis zal niet beklijven. Het gevolg is, zoals Frank Kalshoven dat in de Volkskrant omschreef “Een handicap voor het leven. In hun werk. Als consument. Als burger. Of nog praktischer: bij het koken, klussen in huis, reizen in de wereld. Niet even, maar hun hele leven lang.”

De stelling in de werkbijeenkomst leidde tot de conclusie dat het goed is om na te denken over wat wij nou echt willen bereiken bij rekenen. En dat dat verder gaat dan toetsresultaten, maar vooral gaat om de ambitie om kinderen een vaardigheid mee te geven voor het leven; het echt snappen van rekenconcepten. In vakliteratuur ziet u dan ook steeds vaker de term Deep learning opduiken.

Wat is Deep learning?

We spreken van Deep learning als leerlingen een rekenprobleem echt doorgronden. U merkt dan dat ze goed kunnen beargumenteren welke denkstappen ze hebben gemaakt en wat hun leerproces is. Kenmerken van Deep learning zijn constructie (leren door te doen), interactie (leren door erover te praten en je gedachten te onderbouwen), differentiatie (leren vanuit je eigen niveau) en consolideren (vasthouden van bestaande kennis).

Veel aspecten van Deep learning zien we terug in Japan

Veel aspecten van Deep learning zien we terug in de rekenlessen zoals Japan die kent, het land dat wereldwijd al jaren tot de top behoort als het gaat om de rekenprestaties van leerlingen. Een journaliste van de NY Times zette samen met een aantal wetenschappers de verschillen tussen de Amerikaanse en Japanse aanpak op een rij. Omdat er veel raakvlakken liggen met de aanpak in Nederland is het interessant om hier eens naar te kijken.

VS (en NL?)                                          Japan                                                      
Veel opgaven  1 opgave per les
Focus op procedures  Focus op rekenprobleem
“May I have your attention please”  “Flow”
Leraar legt uit
Ik-wij-jij
Leraar kanaliseert
Jullie-jullie-wij
Leerlingen maken opgaven  Leerlingen praten met elkaar
95% van de tijd is oefenen  41% van de tijd is oefenen
Heeft iedereen het begrepen?  Is iedereen in verwarring?
Individuele voorbereiding  Teamleren/ lessonstudy

Het verschil met onze rekenlessen

In Japan gaat een les vaak maar over één opgave. Leerkrachten bereiden die les zodanig voor dat ze de discussie erover aanjagen en leerlingen stimuleren om verschillende oplossingsrichtingen aan te dragen en helemaal op te gaan in het rekenprobleem. Dat heet dan flow. De leerkracht heeft een belangrijke rol in het stellen van goede vragen en daarin zit zijn voorbereiding. Hij weet naar welke oplossingen hij toe wil, maar zoekt tijdens de les echt met de leerlingen samen en visualiseert het denkproces over het rekenprobleem.

In Amerika, en ik denk dat dat deels ook wel voor ons herkenbaar is, wordt vaak de opbouw ik-wij-jij gebruikt, het zogenaamde modellen. We zien deze opbouw ook in het directe instructiemodel. Eerst legt de leerkracht uit (ik doe het voor), dan wordt er samen een opgave gemaakt (wij doen het samen), en daarna kan de leerling zelf aan de slag (jij doet het zelf). Een aanpak die in het taalonderwijs uitermate effectief is maar bij rekenen als gevaar geeft dat de focus soms teveel komt te liggen op procedures en in de les veel tijd wordt besteedt aan het maken en oefenen van opgaven. In Japan gaat het vooral steeds om het gezamenlijke begrijpen en het stimuleren van het denkproces, dus jullie, jullie, wij. De leerlingen zullen ook wel opgaven maken, maar dat staat dus niet zo centraal.

Is iedereen in verwarring?

Bijzonder aan de lessen in Japan is dat men juist vanuit de verwarring op zoek gaat naar duidelijkheid, want daar zit het leren in. De leerkracht helpt leerlingen toe te werken naar een oplossing. Leerkrachten bereiden de lessen daarom in teams voor, om steun te hebben aan elkaar. Hoe maken we het probleem echt relevant? Wat zijn mogelijke oplossingen, en welke vragen moet je als leerkracht dan stellen? Heel anders dan de individuele voorbereiding die wij kennen.

Maar het is ook weer niet zo dat het alleen om constructie gaat, ook in Japan wordt 41% van de lestijd besteed aan consolidatie en oefenen.

Het belang van aan het denken zetten

Wat we van Japan kunnen leren is de aandacht die zij geven aan het aanjagen van het denkproces. Door leerlingen echt aan het denken te zetten, rekenconcepten echt te laten snappen, brengen we ze een vaardigheid voor het leven bij.

Reacties

  1. Karin Karin - 21 juli 2015

    Misschien toch nog eens goed naar DI voor strategisch handelen kijken.
    DI wordt totaal uitgekleed, alsof het een hoorcollege is. Dat is mi niet de bedoeling en erg jammer. Dialogisch en diagnostisch onderwijzen, van Parreren, is toch anders dan de riedel voor-samen-nadoen. Wat Japan heeft hadden wij ook, waar is t gebleven?

Plaats een reactie

Over de auteur

Gerrits Pieter portret kl 9763.jpg

Pieter Gerrits

De CPS Nieuwsbrief: Gratis inspiratie, kennis en updates

Ontvang 1x in de zes weken de nieuwste blogs met tips en waardevolle kennis, nieuwtjes, artikelen, ebooks en inzichten automatisch in uw mailbox.

Meld mij aan