Sluiten

Zoeken in de website

Persoonlijk leiderschap meegeven aan je leerlingen

Persoonlijk leiderschap meegeven aan je leerlingen

U hebt vast wel eens gehoord van ‘The 7 habits of highly effective people’, het meest bekroonde leiderschapsboek aller tijden dat in 1989 voor het eerst werd gepubliceerd. De kern van het boek is dat zeer effectieve mensen een zevental gewoonten hebben die de basis zijn voor hun succes en dat iedereen deze gewoonten bij zichzelf (verder) kan ontwikkelen. Het gedachtengoed van Covey is zo universeel, dat het verder is uitgewerkt voor kinderen, tieners, gezinnen en basisscholen (de zogenaamde The Leader in Me scholen) waarin kinderen deze gewoonten op een speelse manier ontwikkelen. Wat zijn deze 7 gewoonten en hoe past u ze toe? 

Bron: Didactief special oktober 2013

7 gewoonten bieden een praktisch handvat

De zeven gewoonten hebben als uitgangspunt dat de wereld niet maakbaar is, maar dat je de invloed op je leven wel kunt vergroten door (zelf)leiderschap. De gewoonten blijken naadloos aan te sluiten bij de lifeskills waar in het onderwijs veel over wordt gesproken, zoals zelfdiscipline, verantwoordelijkheid en pro-activiteit.

Deze lifeskills zijn naast de kennis en vakvaardigheden die we leerlingen meegeven een cruciale factor bij het succesvol afronden van bijvoorbeeld een vervolgstudie. Het gaat hier om het aanleren van persoonlijk leiderschap. Zo bemerkte een zeer succesvolle VO-school (succesvol op examenresultaten en doorstroom) dat de uitval van hun leerlingen in het eerste jaar van het vervolgonderwijs zeer hoog was. De feedback van leerlingen was hard, maar helder: “Jullie hebben ons al die jaren aan het handje gehouden!!” De lifeskills (of liever het gebrek daaraan) samenwerking, pro-activiteit en zelfdiscipline werden genoemd als grootste struikelblokken.

Problemen oplossen voor leerlingen, ongevraagd hulp bieden, herkansen tot in het oneindige; het zijn gedragingen die voortkomen uit een goed hart, maar leerlingen niet voorbereiden op de toekomst. Het stimuleren van persoonlijk leiderschap doet dat wel. 

Wat zijn deze 7 gewoonten voor persoonlijk leiderschap, en hoe pas je ze toe in het onderwijs? 

Gewoonte 1: Wees proactief - Jij hebt invloed op je eigen leven

Hoewel we niet kunnen bepalen wat er allemaal op ons afkomt, kunnen we wel kiezen hoe we daarmee omgaan. ‘Wees proactief’ gaat over de vraag: neemt een kind die keuzevrijheid ook serieus? Als iets fout dreigt te gaan, hoe kun je daar dan zelf iets aan doen in plaats van iemand anders de schuld te geven? Als leraar kunt u kinderen leren initiatief te nemen en keuzes te maken. Door ze hun eigen verantwoordelijkheid en leiderschapstaken te geven, krijgen ze steeds meer regie over hun eigen leven.

Gewoonte 2: Begin met het einddoel voor ogen - Maak een plan

Het is belangrijk dat leerlingen leren om niet zomaar ergens aan te beginnen, maar doelen leren stellen en het stappenplan kunnen bedenken hoe ze dat kunnen bereiken. Hier zit “het nut ervan” voor leerlingen. Leerlingen leren zo gestructureerd en volgens een plan te werken en u helpt ze steeds een stukje zelfstandiger te worden. Dit gaat dan niet alleen over het formuleren van lesdoelen en de reflectie door leerlingen daarop, maar ook om de hogere doelen ‘voor later’. Voor het LOB-programma in vo/mbo betekent dit bijvoorbeeld dat u leerlingen niet alleen laat kijken naar een pakketkeuze of vervolgopleiding, maar ook werkt aan hun zelfkennis. Wie inspireert je? Wie is je voorbeeld? Hoe zie je jezelf over 5 en 10 jaar? Wat zijn je sterke punten en wat je ontwikkelpunten? Wat heb je nodig om te ontwikkelen? 

Gewoonte 3: Belangrijke zaken eerst - Eerst werken, dan spelen

Dit geldt ook na schooltijd. U leert leerlingen de gewoonte dat het belangrijke – het huiswerk – gepland moet worden. Het werken met een duidelijke dag- en weekplanning geeft rust (het brein houdt van regelmaat) en zorgt ervoor dat de belangrijke dingen ook daadwerkelijk gebeuren. Het gaat dan niet alleen om huiswerk zoals toetsen, lezen en verslagen, maar ook om sporten, bijbaantjes en zaken die er voor de leerling toe doen. Het aanleren van plannen is niet moeilijk. De mindset die erbij hoort is wat lastiger: omarm dat jij regie hebt op de dag in plaats van andersom.  

Gewoonte 4: Denk win-win - Iedereen kan winnen

Dat klinkt volwassen, win-win. Toch kunnen ook kinderen en tieners hier heel goed mee om gaan. Als je ruzie hebt, of een verschil van mening, moet de oplossing voor beide partijen goed zijn, anders gaat het niet werken. Deze gewoonte gaat over denken vanuit overvloed, samen succesvol zijn: welke oplossing werkt voor iedereen? Denk hierbij aan het voorkomen of oplossen van pestgedrag. De gewoontes 4, 5 en 6 staan sterk met elkaar in relatie: de mindset van habit 4, de vaardigheid van habit 5 en het doel/resultaat van habit 6. In het MBO, HBO en WO is de competentie samenwerking van groot belang, ook in de vele beroepen daarna. 

Gewoonte 5: Eerst begrijpen, dan begrepen worden - Luister voordat je praat

Praten met, of praten tegen de leerling, dat is het verschil. Als volwassenen zijn we nogal eens geneigd om bij leerlingproblemen de oplossing direct te willen aandragen. We zijn immers volwassen en ervaren, hebben zaken zelf meegemaakt of gezien. Het effect is echter dat leerlingen reactief gedrag vertonen en geen eigenaar zijn van de oplossing, met als resultaat… geen (blijvend) resultaat. Ook vanuit de leerling gezien: bij het samenwerken (denk aan groepswerk, sector/profielwerkstukken, presentaties) zien we dat leerlingen vooral vanuit hun eigen beelden de samenwerking aangaan, met alle gevolgen van dien (samenwerking lukt niet, ruzie, onvoldoendes). De vaardigheid van het empatisch luisteren vergt veel training, maar is voor leerlingen (en volwassenen) ontzettend belangrijk voor goede relaties met anderen. 

Gewoonte 6: Synergie - Samen is beter

Synergie draait om samenwerken. De goede dingen van een ander zien en gebruiken. Het gaat hier niet alleen over de samenwerking in schoolverband, maar bijvoorbeeld ook om sporten in een team, spelen in een band of het doen van vrijwilligerswerk (maatschappelijke stage!). Het lijkt op win-win, maar win-win gaat over jouw manier van denken: welke oplossing is goed voor iedereen? Synergie gaat over hoe je samen tot de beste oplossing komt. Bij het leren samenwerken kan het volgende stappenplan helpen:
1. Benoem het dilemma
2. Wat is jouw idee?
3. Wat is mijn idee?
4. Wat zijn andere ideeën die we kunnen bedenken?
5. Welk idee kiezen we?

Als je het standpunt van de ander echt probeert te begrijpen, en eigen standpunten los kunt laten, dan ontstaat er ruimte voor nieuwe – en betere! – oplossingen.

Gewoonte 7: Houd de zaag scherp - Evenwicht voelt het best

Zorgen voor jezelf. Het klinkt zo logisch, maar zien we het de leerlingen ook altijd doen? Hobbies, spelen, sporten, even helemaal niets doen…. je hebt het nodig om bij te tanken. Bij de pubertijd hoort ook experimenteren en je af en toe te buiten gaan aan ongezonde dingen. Het leerlingen bewust maken dat harmonie jezelf verder brengt is een mooie exercitie in de mentorlessen. Weten leerlingen eigenlijk hoe ze goed voor hun lichaam moeten zorgen? Hoe verslavend sommige zaken kunnen zijn? Wat de gevolgen kunnen zijn? Dagen leerlingen zichzelf voldoende uit om creatief te zijn? Hoe faciliteren wij leerlingen om hun weg te vinden in relaties met en gevoelens voor anderen? Leren we leerlingen om inspiratie te zoeken, te vinden en wellicht zelfs uit te dragen?

Het is bijzonder om te ervaren hoe makkelijk leerlingen termen als proactief en win-win eigen maken. De 7 gewoonten kunnen daarmee een praktisch handvat zijn voor scholen die hun curriculum uit willen breiden met het ontwikkelen van levensvaardigheden. 

Sander van Veldhuizen begeleidt scholen die het mentoraat in willen zetten voor de ontwikkeling van levensvaardigheden bij leerlingen. 

Reacties

  1. Rita Schoonman Rita Schoonman - 2 september 2015

    Mooi compact artikel!

Plaats een reactie

Over de auteur

Sander van Veldhuizen_LR.JPG

Sander van Veldhuizen

Sander traint en adviseert scholen op o.a. de thema’s toetsing, docentvaardigheden, mentorvaardigheden en de 7 gewoonten van Covey.

Bekijk profiel

Gratis inspiratie, kennis en updates

Ontvang elke maand de nieuwste blogs met tips en waardevolle kennis, nieuwtjes, artikelen, ebooks en inzichten automatisch in uw mailbox.

Meld mij aan