Sluiten

Zoeken in de website

Prestatiedruk in het kleuteronderwijs

Prestatiedruk in het kleuteronderwijs

Heeft u de uitzending van het programma De Monitor (21 februari, NPO2) ook gezien? Het onderwerp was prestatiedruk in de groepen 1 en 2 van het basisonderwijs, oftewel de kleutergroepen. We hoorden leerkrachten, ouders en de geraadpleegde deskundigen zeggen dat het verplicht moeten gebruiken van toetsen en methoden een belangrijke oorzaak zou kunnen zijn van prestatiedruk. Er wordt met name naar de inspectie van het onderwijs verwezen. Van hen zou dat allemaal moeten. Is dat zo? En zijn toetsen en methodes de oorzaak van de ervaren prestatiedruk?

Toetsen en methodes niet verplicht

De inspectie stelt zowel toetsen als methoden niet verplicht. Op de site van de inspectie staat: basisscholen hoeven van de inspectie geen gebruik te maken van een kleutermethode (in tegenstelling tot wat wel eens wordt gedacht). Het bestuur, schoolleiding en leerkracht bepalen zelf hoe ze het onderwijs vormgeven.
Waar kijkt de inspectie dan wel naar?

  • Krijgen de kleuters een breed aanbod (dus niet alleen beginnende geletterd- en gecijferdheid)?
  • Sluit het kleuteronderwijs aan op het onderwijs in de groepen 3 en verder (de zogeheten doorlopende leerlijn)?
  • Lopen de leerinhouden op in niveau, aansluitend op de ontwikkeling van de kleuters (we noemen dit een beredeneerd aanbod)?
  • Staat in de schoolgids welke doelen de school wil bereiken en hoe de ondersteuning van het jonge kind wordt vormgegeven?

Scholen hebben dus de vrijheid het onderwijs vorm en inhoud te geven als:

  • het aanbod doelgericht en beredeneerd is,
  • onderdeel is van een doorgaande lijn
  • vastgelegd is in een document wat de school als verantwoording aan o.a. de ouders beschikbaar stelt.

Waarom wel toetsen en op welke wijze?

U signaleert met het afnemen van een toets wat een kind op dat moment weet en vergelijkt de uitkomst met een landelijke objectieve norm. Zo krijgt u informatie over een kind die significant afwijkt van de norm en kunt u vroegtijdig bekijken of er misschien aanwijzingen zijn van een (ontwikkelings)probleem.

Wij vinden dat niks mis is met het periodiek temperaturen van de ontwikkeling van een kind. Wel vragen we ons af of de manier waarop dit gebeurt wel bij kleuters past. Kleuters die in een toets opstelling met een potlood in de hand en een toetsboekje op de tafel voor zich opdracht na opdracht moeten invullen, stuit veel leerkrachten terecht tegen de borst. Maar dat kan ook anders. Houd het eenvoudig: een toets afnemen in kleine groepjes kost meer tijd, maar geeft meer informatie en u ziet hoe de kinderen met de opdrachten omgaan. Echt te moeilijk? Frustreer een kind niet en stop dan met toetsen. Noteer dit in uw kindvolgsysteem. Probeer het op een ander moment nog eens.

Is een methode nodig?

Niet als u weet aan welke doelen u twee kleuterjaren werkt, u de leerlijnen en ontwikkelingslijnen kent en daarop kunt aansluiten. Zo maakt u optimaal gebruik van de plek waar kinderen leren, namelijk de zone van naaste ontwikkeling (Vygotsky). Doelen en leerlijnen zijn voldoende voor het samenstellen van een beredeneerd aanbod waardoor kleuters gemotiveerd spelen en ontwikkelen.

Dat betekent dus ook doelgerichte instructie geven en vragen stellen die aanzetten tot denken en redeneren, het creëren van een uitdagende en stimulerende omgeving, waar volop gespeeld kan worden. U weet wat nodig is door kinderen te observeren en de gegevens noteren. Door observatie ziet u wat kinderen nodig hebben, wat hen verwondert en uitdaagt. U hoort de taal die ze gebruiken en brengt de taal in om woorden te geven aan de ontdekkingen die zij doen.

Houd zelf de regie

Een methode kan zekerheid bieden. We horen regelmatig leerkrachten zeggen zich zekerder te voelen als ze met een methode werken. ‘Daar is over nagedacht’ en ‘zo weet ik zeker dat ik aan de doelen werk’ en ‘dan hoef ik niet alles zelf te bedenken’.
Wees u bewust dat het gebruik van een methode u het overzicht op wat nodig is kan overnemen. Zo kan zekerheid een star aanbod worden. Houd zelf de regie over de leef- en belangstellingswereld van de kinderen. Gebruik een methode als een hulpmiddel om een passend aanbod samen te stellen. U doet ertoe, u ziet en weet wat kleuters nodig hebben en bent onmisbaar in de ontwikkeling van de kinderen. Dat is ook wat de inspectie als richting aangeeft.

Zijn toetsen en methoden de oorzaak van de ervaren prestatiedruk?

Gebruik de informatie van een toets, waar het voor bedoeld is: het signaleren van de ontwikkeling, waardoor (eventueel met behulp van een methode) een beredeneerd aanbod samengesteld kan worden.
Wij denken dat een goed gebruik geen oorzaak van prestatiedruk bij kleuters kan zijn.

Annemarieke Kool en Aafke Bouwman zijn beide experts op het gebied van de ontwikkeling en het leren van het jonge kind.


Zie ook de CPS trainingen voor leerkrachten in het kleuteronderwijs.

Reacties

  1. Bianca Mulders Bianca Mulders - 27 februari 2016

    Ik word de laatste tijd overspoeld door negatieve geluiden uit het onderwijs. Neem de Monitor uitzending van 21 februari 2016; ik heb met kromme tenen zitten kijken en herken het geschetste beeld totaal niet. Huilende kleuters omdat ik een lesje MOET afdraaien uit de methode? Kleuters die 's ochtends bij binnenkomst aan een tafeltje moeten gaan zitten en op een blaadje MOETEN aankruisen waar de kat op de tafel zit? Ga toch weg! En dan heb ik het nog niet eens gehad over die V-R-E-S-E-L-I-J-K-E Citoetsen voor kleuters. Volgens mij ben ik de enige kleuterjuf in Nederland wiens kleuters geen problemen met de citotoetsen hebben en ik al helemaal niet. Superleuk vinden ze het om met Primo op de computer te werken en het bevestigt mij in mijn beeld dat al had van de kleuter en zo niet; dan ga ik analyseren wat er nu precies gebeurd is tijdens die toets en wat het kind nu precies gedaan heeft (of niet) bij die opgave en vervolgens pas ik mijn onderwijs aan dat kind daar op aan. Of is dat soms teveel werk? Het is toch een heerlijk vak? Iedere dag is anders. Heerlijk; 24 jonge mensjes waar jij je dag mee mag doorbrengen. Samen lachen, verwonderen, ontdekken en een stapje verder gaan.

    Luister en kijk naar je kleuters en pas daar je onderwijs op aan. Maak samen met de kinderen je onderwijs en geef ze dat waar ze behoefte aan hebben en daag ze uit, breng ze spelenderwijs een stapje verder. Daar heb je echter wel je groepsplannen, je stimulerende en belemmerende factoren, je onderwijsbehoeften, je observaties, je notities, je leerlingvolgsysteem, je toetsen en vergaderingen bij nodig. En daar groeien niet alleen mijn kleuters maar ook ikzelf van.

  2. Inge Inge - 15 maart 2016

    Ik ben het helemaal eens met de vorige reactie.

  3. Aafke Bouwman Aafke Bouwman - 15 maart 2016

    Dank voor jullie reacties.

  4. Joukje Joukje - 19 maart 2016

    Bianca wat heb jij het goed verwoord. Met name het zinnetje dat de uitkomst van de toets bevestigt wat je eigenlijk al weet en hoe je het verder dan aanpakt. Kijk zo hoort het dus! Compliment voor jou.

  5. VdBusse-Bruijn VdBusse-Bruijn - 12 september 2016

    De Citotoetsen zijn nog heilig vergeleken met de toetsbatterij van het CPS zelf mbt beginnende geletterdheid.

  6. Aafke Bouwman Aafke Bouwman - 13 september 2016

    Beste mevrouw vdBusse-Bruijn,

    Om enkele misverstanden uit de wereld te helpen:

    Ik neem aan dat u de toetsen beginnende geletterdheid van Aarnoutse en Verhagen bedoeld. Dat zijn geen CPS toetsen, ze worden door EDG uitgegeven en zijn via CPS te bestellen.

    Deze toetsen zijn diagnostische toetsen en het is volstrekt niet de bedoeling dat ze door ieder kind worden gemaakt. Ze zijn juist uitgebreider dan de Cito toets om zo een breed beeld te verkrijgen van vermeende stagnaties en voorkomen van mogelijke risico's. Het is de bedoeling deze toetsen in te zetten bij een enkel kind. Zie voor het gebruik de handleiding.

  7. VdBusse-Bruijn VdBusse-Bruijn - 20 september 2016

    Uw informatie klopt niet. In de handleiding staat bij elke toets: "Zoals eerder vermeld wordt de ......toets in oktober bij ALLE kinderen van groep 2 afgenomen. In april wordt dezelfde toets alleen afgenomen bij de kinderen die in oktober een zwakke score behaalden".

  8. Aafke Bouwman Aafke Bouwman - 23 september 2016

    Beste mevrouw vd Busse- Bruijn,

    Ik ben erg benieuwd naar uw handleiding. Op blz. 10 staat: 'we laten het aan de leerkrachten, interne begeleiders en andere leesdeskundigen op school over om te bepalen welke toetsen worden afgenomen.' Op blz 22 staat: 'u kunt ervoor kiezen om alle toetsen bij alle kinderen af te nemen. u kunt er ook voor kiezen om de toetsen alleen bij die kinderen af te nemen van wie u en de interne begeleider vermoeden dat ze problemen hebben (of krijgen) op het gebied van fonologisch bewustzijn.' Bij elke toets staat; 'u kunt de toets afnemen...'. Het is mij helaas niet duidelijk waar u uit citeert. Mijn vraag is of ik u rechtstreeks mag benaderen om misverstanden op te helderen.

Plaats een reactie

Over de auteur

Bouwman Aafke portret kl 0987.jpg

Aafke Bouwman

Aafke is specialist op het gebied van de ontwikkeling en leren van het jonge kind en taalonderwijs in het basisonderwijs en auteur van diverse boeken over taal.

Gratis inspiratie, kennis en updates

Ontvang elke maand de nieuwste blogs met tips en waardevolle kennis, nieuwtjes, artikelen, ebooks en inzichten automatisch in uw mailbox.

Meld mij aan