Zoeken in de website

Open/sluit dit paneel

CPS Blogs

 Lees ook onze andere  blogs

Kleuterverlenging: zinvol of niet?

Kleuterverlenging: zinvol of niet?

12 april 2016 - door Aafke Bouwman - 24 reacties

Wikt en weegt u in deze tijd van het jaar ook over kleuterverlenging? Dan bent u niet de enige. Met u zijn er vele leraren die overwegen of voor een van hun leerlingen een extra jaar in de kleutergroep een betere keuze is dan doorstromen naar groep 3. Zij hebben deze kleuters vaak twee jaar begeleid, hen zien ontwikkelen en twijfelen dan ook of doorgaan naar groep 3 een passende stap is. Een veelgehoord argument is ‘dat de extra investering in de kleuterperiode zich uitbetaalt in de latere schoolloopbaan’. Een mythe of feit?

‘Max speelt nog zo graag, het liefst kiest hij de bouwhoek.’ 
‘Miriam is na enkele minuten in de kring afgehaakt, ze heeft moeite met concentreren.’ 
’Abdel spreekt nog weinig Nederlands, hoe zal dat gaan als hij actief met de leesmethode werkt?’ 

Kunnen deze kleuters niet beter een jaar in groep twee blijven of is doorgaan naar groep drie toch beter?

Waarom kleuterverlenging

Een kind krijgt kleuterverlenging (een extra schooljaar in groep 1 of 2) om verschillende redenen. Veelal heeft de leerkracht het idee dat de kleuter nog niet toe is aan de cognitieve eisen van groep 3. Daarnaast is de werkhouding vaak een punt van zorg (het kind speelt nog erg graag) of de motorische, emotionele en sociale vaardigheden zijn nog onvoldoende ‘gerijpt’. Kleuterverlenging wordt ook gebruikt om (taal)achterstanden te bestrijden.

Profiteren kleuters daadwerkelijk van kleuterverlenging?

Een interessante vraag is dan in hoeverre leerlingen daadwerkelijk van deze kleuterverlenging profiteren.

Uit onderzoek van Driessen etal. (2014) en Roeleveld & van der Veen (2007) blijkt dat gemiddeld 10% van de leerlingen die zes jaar worden in de maanden juli t/m december voor kleuterverlenging in aanmerking komt, vooral de leerlingen die jarig zijn in de maanden oktober t/m december. Er is verschil tussen jongens (12%) en meisjes (8%). 

Hoewel kleuterverlenging regelmatig wordt ingezet, blijkt uit het beschikbare onderzoek dat kinderen weinig cognitief profijt hebben van het extra jaar. Het geeft kleuters tijdelijk een voordeel op de cognitieve vaardigheden en werkhouding. Op lange termijn verdwijnt dit effect. Naarmate de leerjaren vorderen, doen kleuterverlengers het minder goed dan vergelijkbare zwak presterende vroegere klasgenoten die wel normaal zijn doorgestroomd.  

Uit onderzoek van Goos etal. (2013) blijkt eveneens dat het tijdelijke cognitieve voordeel snel verdwijnt en dat er geen effect is op het psychosociaal vlak. Volgens hen veronderstellen leraren ten onrechte dat een extra jaar cognitief en sociaal-emotioneel ‘rijpen’, bijdraagt aan het leren en ontwikkelen van deze kinderen.

Een vloeiender overgang van groep 2 naar groep 3

Het systeem van leerstofjaarklassen draagt in veel scholen bij aan het gesprek over kleuterverlenging. In dit systeem is het ongebruikelijk dat kleuters op verschillende momenten in het schooljaar kunnen instromen in groep 3 en zich ononderbroken kunnen ontwikkelen.

Toch zijn er wel degelijk mogelijkheden om de overgang naar groep 3 vloeiend te laten verlopen zonder het systeem ingrijpend te veranderen. Een ononderbroken ontwikkeling op zowel cognitief als sociaal en emotioneel gebied is van groot belang. Dat betekent niet het kind, maar het onderwijs aanpassen. Iedere kleuter ontwikkelt zich in eigen tempo en dat vraagt kennis en vaardigheden om passend te kunnen differentiëren en aan te sluiten bij de zone van de naaste ontwikkeling.

Kleuterverlenging voorkomen

Een doorgaande lijn samenstellen is echter een zaak van het hele team. Drie belangrijke aspecten van een doorgaande lijn als preventie van kleuterverlenging zijn:

  • Stel beleid en de aanpak vast op de onderwijskundige visie, de pedagogisch/didactische aanpak. Denk hierbij aan de waarde van spel en spelbegeleiding in groep drie, de organisatie van de groepen (groep 2 en 3 combinatie) en differentiatie in aanbod en instructie.
  • Zorg voor een warme overdracht van gegevens. Systematisch observeren en registreren en een zorgvuldige overdracht is van groot belang. De leerkracht van groep 3 kan bij de start direct aansluiten op het niveau en ‘op maat’ werken in plaats van beginnen met voor ieder kind dezelfde lees- en rekeninstructie. 
  • Werk doelgericht en ken elkaars tussendoelen en einddoelen. Stel vervolgens een beredeneerd aanbod samen van de inhouden van programma’s. Naast directe instructie in groep 1 en 2 is er volop ruimte voor vrij en begeleid spel. Zorg ook in groep 3 voor ruimte voor spel in hoeken. (Rollen)spel is een belangrijke activiteit om ervaringen te verwerken en in interactie taal te gebruiken.  

Mythe of feit?

Dat ‘de extra investering in de kleuterperiode zich uitbetaalt in de latere schoolloopbaan’ wordt dus niet ondersteund door wetenschappelijk onderzoek naar de effecten van kleuterverlening. Terwijl ons gevoel misschien wat anders ingeeft, leert het beschikbare onderzoek ons dat kleuterverlening op cognitief gebied zelden effect heeft. Wel effectief is een teamgerichte aanpak waarin een ononderbroken ontwikkeling wordt gewaarborgd.  

Mocht u meer willen lezen over kleuterverlenging, dan zijn dit een aantal interessante links: 

Kleuterbouwverlenging in Nederland: omvang, kenmerken en effecten
Zittenblijven in het eerste leerjaar: zinvol of niet?’ K.U. Leuven.
Zittenblijven in het Nederlandse basisonderwijs: een probleem?

Heeft u zelf ervaring met kleuterverlenging en wat is uw mening hierover?

Deel dit bericht

Reacties

  1. ChristelChristel Schreef op 12 april 2016 23:43:07

    Ik ben het hier niet mee eens ik vind nl dat t bij een aantal kinderen zeek zeker goed zou zijn. Mijn zoon is jarig op 27 oktober en hij zit nu inmiddels in goep 4 waar hij dus met zes jaar naar toe moest. Ondertussen is zijn motoriek nog steeds niet goed, spelling en rekenen vind hij moeilijk alleen in leZen is hij een kanjer. Hij mag dus niet blijven zitten als ik hem echter zie spelen is het nig altijd een kleuter ik vind het zielig, moet hij nu werkelijk nog bijna zes jaar op zijn tenen achter de rest aanlopen? Zijn resultaten. Zijn nig altijd genoeg om niet te mogen dubbelen!

  2. EstherEsther Schreef op 13 april 2016 19:00:53

    Onze dochter van de maand december, zou niet doorgaan. Heeft 1 1/2 jaar groep 1 gedaan, maar moest ik huilend naar school brengen. Hoewel ik er altijd voor was haar gewoon lekker lang te laten kleuteren, zijn wij toch van gedachten veranderd. Ze bleek toe te zijn aan meer uitdaging. Nu in groep 3 is ze helemaal opgebloeid en gaat ze met veel plezier naar school. Ook sociaal emotioneel doet ze het goed, ondanks dat ze de jongste en zeker de kleinste uit de klas is. Ze zit met kinderen in de klas die meer dan een jaar ouder zijn. Dat is voor ons best een dingetje, toch heeft zij er geen moeite mee, vriendinnen genoeg. Ondanks dat de juffen haar juist wilde laten kleuteren ivm haar sociaal emotionele ontwikkeling. Wij zijn heel blij dat we haar hebben laten gaan. Ze wilde het ook zelf heel graag.

  3. nicoline vd poelnicoline vd poel Schreef op 13 april 2016 22:05:58

    @ Christel: Je stelt jezelf de vraag of hij nog 6 jaar op zijn tenen moet lopen en of hij niet beter af was geweest met een jaar extra groep 2. Maar je kunt ook de vraag stellen of het systeem van groep 3 wel genoeg aansloot op groep 2. Ik ben er helemaal voor dat er meer gespeeld moet worden in de meeste groepen 3. Zie blog: "Rollen)spel is een belangrijke activiteit om ervaringen te verwerken en in interactie taal te gebruiken." In groep 1 en 2 mogen kinderen veel meer kiezen en spelen. Dit maakt dat ze betrokken zijn. Als er een goed spel aanbod is in groep 3 en goede hoeken dan kunnen de kids makkelijker doorstromen. Zolang dat nog niet het geval is zal de kleuterleerkracht moeten werken aan nog meer differentiatie zodat de lang kleuterende kinderen wel door blijven ontwikkelen.....

  4. IngeInge Schreef op 14 april 2016 07:24:57

    Als kleuterjuf met een aantal jaren ervaring, moet ik constateren, dat het toch alleen maar om het systeem gaat: men kijkt niet naar het kind, maar naar het systeem. Waarom geldt er in het kleuteronderwijs nog altijd het systeem dat het kind pas naar school komt als het 4 jaar word, terwijl met 5 jaar de leerplicht ingaat? Daarmee voorkom je al de vroeg schoolse systeemaanpassing van het hele jonge kind? Waarom is er geen betere ouderschapsregeling voor baby en peuter? Als ze al als baby in een systeem moeten worden gepropt, dan ontstaat er toch een soort van onnatuurlijke start van zo'n jong leven: moeder en kind moeten zich alweer snel aanpassen aan net maatschappelijke leven. In andere landen is ook al bewezen dat dit beter kan. Waarom nemen we daar geen voorbeeld aan? Dan is het in de kleuterperiode niet zo'n issue en kan een kleuter lekker kleuteren en doorgaan in zijn ontwikkeling.

  5. Annemiek BerghmanAnnemiek Berghman Schreef op 14 april 2016 10:02:22

    Al vele jaren sta ik voor de kleuters en wat me opvalt is dat de winterkinderen vaak nog niet klaar zijn voor groep 3. Ik denk dat we goed naar de motivatie van het kind zelf moeten kijken. Als een kind alleen nog maar wil spelen, en totaal niet geïnteresseerd is in de ontwikkelingsmaterialen in de kasten, biedt ik ze wel aan. Toch zie je duidelijk het verschil in kinderen die 'honger' hebben en zin in uitdaging. Een kind moet in het huidige jaarklassensysteem met de borst vooruit naar groep 3 gaan, niet als een onzeker kind. Faalangst is zo opgebouwd! En daarbij komt ook nog dat het echt heel moeilijk is om als 11 jarige al naar de middelbare school te gaan. Dat is ook de consequentie van kinderen al vroeg naar groep 3 te sturen!

  6. IngridIngrid Schreef op 14 april 2016 14:03:31

    Hoe zit het met kleuters die juist jong doorgaan naar groep 3? Bijv. kinderen die pas in het voorjaar 6 worden, maar toch al in groep 3 zitten? Hoe vergaat het deze kinderen, ook later in hun schoolleven, is daar iets over bekend?

  7. HeidiHeidi Schreef op 15 april 2016 21:17:48

    Als ik kijk naar de herfstkinderen die bij ons op school ruim anderhalf jaar gekleuterd hebben, dan is er eigenlijk altijd wel een goede keus gemaakt om door te stromen naar groep 3. We gaan er ook vanuit dat herfstkinderen gewoon doorstromen. Er wordt altijd gekeken naar de ontwikkeling van het individuele kind en op basis daarvan besloten wat het beste is voor het kind.

  8. Aafke BouwmanAafke Bouwman Schreef op 16 april 2016 09:00:51

    Dank voor jullie reacties en suggesties. Het systeem zou niet belemmerend moeten zijn in een ononderbroken ontwikkeling van jonge kinderen. Vaak blijkt dat een kleine aanpassing al bijdraagt aan een soepeler overgang. Een oproep om samen met de leraren van groep 3 hier het gesprek over te voeren.

  9. Aafke BouwmanAafke Bouwman Schreef op 16 april 2016 09:02:58

    Meer informatie over versnellen? In de onderzoeken wordt hier(beperkt) aandacht aan besteed. Lees o.a. het onderzoek van Driessen etal, 2014.

  10. GuyGuy Schreef op 16 april 2016 17:04:21

    Dat kinderen zich snel kunnen aanpassen en zich gemakkelijk laten kneden naar een wenselijk uitkomst weten we, daar is geen wetenschappelijk onderzoek meer voor nodig.

    De vraag is wat voor mensen deze vroege kinderen worden als ze 15, 18, 20 jaar oud zijn, wanneer ze niet de tijd krijgen om schoolrijp te worden.

    Het onderwijs in Nederland zou wat minder wetenschappelijk en minder vanuit Den Haag moeten worden benaderd en wat meer vanuit het hart. Luister naar mensen uit de praktijk

  11. paulapaula Schreef op 18 april 2016 23:46:12

    Onze dochter is in oktober geboren en was dus een echt twijfelgeval, wij besloten haar kleutertijd te verlengen omdat zij faalangstig gedrag begon te vertonen in haar tweede kleuterjaar. Iedereen om haar heen kon al lezen en zij niet en dus besloten wij haar een derde kleuterjaar te geven. Andere kinderen van oktober die wel door waren gegaan naar groep 3 zagen we achterelkaar "strandden" en moesten toch nog dubbelen in groep 3. Mijn ervaring is dat het dubbelen in de 3e voor het kind veel harder aankomt omdat het kind dan al meer bewust is en het als falen kan ervaren dat er gedubbeld wordt. Nu is onze dochter 14 jaar oud en i.d.d een van de oudste in haar jaar. Ze doet het uitstekend op het Gymnasium en zonder op haar tenen te hoeven lopen. Heerlijk toch!

  12. Birgit KokBirgit Kok Schreef op 20 april 2016 13:28:34

    Is er in dit onderzoek rekening mee gehouden dat het logisch is dat kleuterverlengers later opnieuw achter komen voor een groot deel. Er zijn nl. verschillende redenen om een kind langer te laten kleuteren. Kijken naar het individuele kind, daar zijn kleuterjuffen sterk in! Ze voorspellen in 92% van de gevallen de juiste uitstroomprofielen van kinderen. Voor ieder onderzoek is wel een tegenonderzoek. Laten we aub onze eigen frisse blik en ons verstand erbij houden.

  13. Gerda van TrigtGerda van Trigt Schreef op 21 april 2016 17:49:09

    Kijk jaar het kind, en biedt stof tot ontwikkelen op maat aan!

  14. GhitaGhita Schreef op 22 april 2016 13:14:04

    Ik sta nu ook voor deze uitdaging. Laat ik mijn zoon gaan of een jaar langer kleuteren. Hoe langer ik erover nadenk hoe ingewikkelder of misschien doe ik gewoon te ingewikkeld. Ik besluit dat het slechts om een jaar gaat uit een heel leven. Hij vindt het super fijn bij zijn huidige juf, speelt graag. Het is prima! Tja, dan maar met 12 jaar ipv 11 jaar naar het voortgezet.

  15. GeertjeGeertje Schreef op 3 mei 2016 12:07:13

    Ook wij hebben ervaring op dit gebied. Zoon 1 is vervroegd doorgegaan. Heeft het jaren niet naar zijn zin gehad. Voelde zich sociaal emotioneel de mindere van zijn klasgenoten. In groep 7 hebben we hem het jaar teruggegeven. Hij is helemaal opgebloeid! Zoon 2 is lekker lang blijven kleuteren. Hij heeft het nooit ergens over gehad. Zit prima op zijn plek. Ooit hoorde ik zeggen 'er gaat geen kind kapot aan verveling, wel aan sociaal emotioneel overvragen'. Ik denk dat elke ouder dat goed moet bekijken voor zijn/haar kind!

  16. Martin RijntjesMartin Rijntjes Schreef op 17 mei 2016 18:04:05

    Ik ben het volledig eens met het feit dat ons systeem niet aansluit bij een verantwoorde overgang naar groep 3. Daarom blijft het vaak wikken en wegen, vooropgesteld dat de interpretatie van 'kleuterverlenging' ook de juiste is. Kinderen van oktober, november en december horen daar NIET bij (inspectie hanteert 1 oktober!). Zolang een kind in psychologisch opzicht nog kleuter is hoort hij/zij niet thuis in groep 3. Echter de ontwikkeling van kleuter naar schoolkind vindt ergens tussen die pakweg 5;6 en 7 jaar plaats en daar schiet ons systeem tekort. Ontwikkeling van kleuters is zo divers dat je niet van een gemiddeld kind op een bepaalde leeftijd uit mag gaan maar individueel zult moeten kijken. De zone van de naaste ontwikkeling heeft er helaas in veel gevallen voor gezorgd dat er onterecht aan kinderen getrokken wordt. Er is veel onduidelijkheid (dankzij inspectie, directies, IB-ers en besturen) en helaas resulteert dat schrikbarend vaak in het versnellen van de ontwikkeling, en het focussen op de cognitie van kleuters. Bekend is dat kinderen in groep 4/5 net hierdoor in de problemen komen omdat hen ontwikkeling is afgenomen, ze niet voldoende hebben kunnen rijpen en daardoor het fundament niet stevig was. Zorg er dus voor dat de datum 1 oktober (in principe maar altijd uitgaande van de individuele ontwikkeling) gehanteerd wordt. De vraag blijft: wanneer is groep 3 klaar voor de kleuter want het blijft een feit dat een groot gedeelte van onze kleuter nog kleuter is wanneer ze naar groep 3 gaan.

  17. EmmanuelEmmanuel Schreef op 19 mei 2016 21:03:20

    Wordt er op scholen en het onderzoek rekening gehouden met kinderen die te vroeg geboren zijn? Want er wordt gekeken naar het moment van geboorte en niet naar de periode van de foetus. Dit kan weken en soms maanden schelen. Daarnaast merk ik ook dat er steeds minder vaak gekeken wordt naar het welbevinden van het kind en dat toetsing en harde getallen de leidraad vormen. Jammer voor het kind, ouders en leerkrachten.

  18. AnneliesAnnelies Schreef op 20 mei 2016 12:38:05

    Volgens mij maak je probleemkinderen als je ze door laat stromen. Meestal bloeien ze enorm op met een extra jaar en...........voelen zich happy en krijgen veel meer zelfvertrouwen.Ook al zouden ze er maar enkele jaren voordeel van hebben, zeker de moeite waard.

  19. AdaAda Schreef op 20 mei 2016 15:10:47

    Mijn ervaring als kleuterleerkracht (34 jaar) heeft mij geleerd, dat het soms een goede beslissing is om kinderen langer te laten kleuteren, wanneer kinderen emotioneel nog niet rijp zijn, of een grote ontwikkelings- en/of taalachterstand hebben. Ook heb ik gezien, dat wanneer kinderen te vroeg geboren zijn er verschillende problemen kunnen ontstaan, waardoor ze het niet zouden gaan redden in groep 3. Voor deze kinderen is het goed om meer tijd te krijgen in de kleuterklas. Wat wel een vereiste is, dat de leerkracht in het extra jaar, deze kinderen aanbod gaat geven op hun eigen niveau en ook al gaat beginnen met het leesproces, omdat kinderen rondom hun zesde jaar hier het meest ontvankelijk voor zijn. Ze moeten uitgedaagd worden, zodat ze zich niet gaan vervelen op het moment dat ze er wel "klaar" voor zijn. Ik bied hen dan materialen en opdrachten aan met een moeilijkheidsgraad die aansluit bij de onderwijsbehoefte van het kind. Ik heb nog nooit gehoord van collega's of/en ouders dat ik er verkeerd aan heb gedaan om een dergelijke beslissing te nemen, maar juist het tegenovergestelde, dat het kind het een jaar eerder zeker niet gered had!

  20. Juko de VriesJuko de Vries Schreef op 27 mei 2016 17:48:06

    "Wel effectief is een teamgerichte aanpak waarin een ononderbroken ontwikkeling wordt gewaarborgd. " Twee zaken: In de eerste plaats: Ik vraag me hierbij af op welke wetenschappelijke onderzoeken deze 'bewezen' effectiviteit is gebaseerd want die worden helaas verder niet benoemd in deze blog. Zou daarvan dan graag de onderzoeken eens willen inzien .

    In de tweede plaats : Zolang vanaf groep 3 het methodische leren en het accent op de cognitieve ontwikkeling zo de nadruk krijgen in de eindbenadering en het curriculum dan zou het maar zo kunnen zijn dat juist daarmee de vraag tot kleuterverlenging in de hand gewerkt wordt. Immers sinds de samenvoeging van kleuteronderwijs bij het basisonderwijs is het tot op de dag van vandaag altijd weer de vraag naar een goede doorgaande lijn. Me dunkt dat we daar na zoveel jaar nog niet uit zijn. De ontwikkeling van kleuteronderwijs of onderwijs aan kleuters heeft zich sinds dat moment alleen maar ontwikkeld in de richting van steeds cognitiever aanbod voor kleuters. Dat in plaats van wat nu wordt voorgesteld een mengvorm van groep 2-3 combinaties. Dan zal er echt werk gemaakt moeten worden van een ontwikkelingsgerichte aanpak in groep 2-3 met een cognitieve component die een langzamere opbouw kent. Alleen op die wijze krijg je kinderen op het juiste spoor in het juiste tempo om pas vanaf groep 4 volledig op de cognitieve ontwikkelingslijn te gaan zitten. Volgens mij krijg je dan meer balans in het totaaltraject dat leerlingen afleggen in het primair onderwijs.

  21. jukodevriesjukodevries Schreef op 28 mei 2016 11:14:33

    http://www.volkskrant.nl/binnenland/drie-jaar-in-de-brugklas-is-voor-iedereen-beter~a4309252/?utmsource=facebook&utmmedium=social&utmcampaign=shared%20content&utmcontent=paid&hash=984ca3fe21fb0ba009457f5d218ee2f1e3043512 Laten we de gesprekken over verlengingen al dan niet bij kleuters maar even pauzeren.

  22. Aafke BouwmanAafke Bouwman Schreef op 30 mei 2016 20:44:57

    Dank voor alle reacties, ervaringen, vragen en suggesties. Kleuterverlenging blijkt op scholen en bij ouders een actueel thema te zijn. Vaak een zoektocht naar de balans tussen de ontwikkelingsbehoeften van ieder kind en de mogelijkheden die de visie op onderwijs en organisatie van de school kan bieden. @Juko: Zie ook Driessen etal, 2014. Zittenblijven in het Ned. onderwijs). Iedere ouder, leraar en kind wenst een passende ononderbroken ontwikkeling. Uit de vele overige reacties van schoolleiders en leraren, blijkt dat bewustwording van en reflectie op de organisatie van de eigen school in gang is gezet. Ook een aanzet naar passend onderwijs.

  23. Inge RuttenInge Rutten Schreef op 12 september 2016 20:58:38

    Waar ik me wel over verbaas dat men zo'n haast heeft. Consequentie van naar anderhalf jaar door naar groep 3 is dat deze kinderen ook met elf op de middelbare school komen. John Hattie verbaast zich over het Nederlandse onderwijssysteem waar kinderen al jong n richting moeten kiezen. Daar zal dan ook een verandering in moeten komen. Verder bepaalt in Nederland je geboortemaand hoe lang je in n kleutergroep zit. Over n februarikind praat niemand maar ben je 3 maanden eerder geboren dan moet je naar groep 3. Laten we kinderen gewoon de tijd geven. Uit onderzoek is ook gebleken dat je niet te vroeg met geletterdheid moet beginnen (S Goorhuis)

  24. RobertRobert Schreef op 13 september 2016 13:15:22

    Onderzoeken moeten nooit voor 100% waar worden aangenomen. Er zijn altijd onderzoeken die het tegendeel bewijzen en de waarheid ligt -heel saai- meestal ergens in het midden. Zeker als we van individuele kinderen uitgaan.

    Quote: "Het geeft kleuters tijdelijk een voordeel op de cognitieve vaardigheden en werkhouding. Op lange termijn verdwijnt dit effect." Dit zal ongetwijfeld juist zijn. Wat hier echter ontbreekt zijn de "Sociale Vaardigheden". Tussen bijvoorbeeld juli-kinderen en oktober kinderen zit bijna een jaar verschil. Op jonge leeftijd is dit verschil gigantisch. De jonge kinderen moeten vaak omhoog 'vechten' om mee te kunnen komen met de kinderen die geestelijk al verder ontwikkeld zijn. Ze beginnen school in een benadeelde positie en hebben regelmatig het gevoel 'achter te lopen' (voor individuele kinderen vanzelfsprekend verschillend). Op de lange termijn verdwijnt dit verschil uiteraard. Maar het verschil is dus een niet te onderschatten factor in de ontwikkeling van kinderen en heeft naar mijn persoonlijke mening dus wel degelijk invloed op de lange termijn. Op de basisschool wordt, zoals de naam al zegt, de basis gelegd. Dit is iets wat vaak behoorlijk onderschat wordt. Denk bijvoorbeeld ook aan het leren omgaan met de 'pikorde'.

    Verder wil ik graag een kinderpsycholoog citeren die over dit onderwerp het volgende zei: "Ik heb nog geen enkel kind in mijn praktijk gehad die problemen had, doordat hij/zij later met school is begonnen. Ik heb echter veel kinderen in mijn praktijk gehad die overduidelijk te vroeg naar school zijn gegaan." Dit was voor ons de doorslaggevende reden om -na uitgebreid persoonlijk onderzoek- onze zoon een jaartje langer te laten blijven. Beter nu dan later op school een klas moeten overdoen. We hebben hier totnutoe nog geen moment spijt van gehad.

Plaats een reactie

Italic en bold

*Dit is italic*, en _dit ook_.
**Dit is bold**, en __dit ook__.

Links

Dit is een link naar [Procurios](http://www.procurios.nl).

Lijsten

Een lijst met bullets kan worden gemaakt met:
- Min-tekens,
+ Plus-tekens,
* Of een asterisk.

Een genummerde lijst kan worden gemaakt met:
1. Lijst-item nummer 1.
2. Lijst-item nummer 2.

Quote

Onderstaande tekst vormt een quote:
> Dit is de eerste regel.
> Dit is de tweede regel.

Code

Er kan een blok met code worden geplaatst. Door voor de tekst vier spaties te plaatsen, ontstaat een code-block.

(c) 2017 CPS Onderwijsontwikkeling en advies