Sluiten

Zoeken in de website

De 4 belangrijkste valkuilen bij lesobservaties en feedbackgesprekken

De 4 belangrijkste valkuilen bij lesobservaties en feedbackgesprekken

Bijna alle scholen in het voortgezet onderwijs maken er gebruik van: lesobservaties en feedbackgesprekken. Ze zijn voor teamleiders een uitstekende manier om gericht informatie te verzamelen, inzicht te krijgen in de kwaliteit van lesgeven en daarmee docenten te ondersteunen in hun ontwikkeling. Maar zoals Willem Elsschot ooit dichtte: “…tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren…” Zo ook bij lesobservaties. Tegen welke problemen lopen teamleiders nu aan in de praktijk? In dit blog de belangrijkste valkuilen en wat je kunt doen om ze te vermijden.

Niet iedere vo-school maakt in dezelfde mate gebruik van lesobservaties. Bij de ene school bij alle leraren, bij de andere alleen bij beginnende leraren, onlangs aangestelde leraren en leraren met problemen in de lessen (bron: Staat vh Onderwijs). Toch lopen ze allen tegen min of meer dezelfde problemen aan. Die zijn ofwel van praktische aard, inhoudelijk of houden verband met het draagvlak in de organisatie. Hieronder de vier belangrijkste op een rij:

  1. Men komt er niet aan toe.
  2. Er zit teveel tijd tussen de lesobservatie en de nabespreking.
  3. De vertaling naar bruikbare feedback is moeilijk.
  4. Er wordt niet gemeten aan de hand van dezelfde criteria.

De waan van de dag

Alle goede voornemens ten spijt, wie in het onderwijs werkt weet hoezeer je kan worden opgeslokt door de waan van de dag. Roosters veranderen, er komt iets tussen wat toch net even belangrijker is, je weet niet waar je de tijd vandaan moet halen... De plicht roept en dan hebben observatie en reflectie net even wat minder prioriteit. Dat maakt het lastig om op structurele basis lesobservaties te doen.

Heel begrijpelijk maar toch niet helemaal terecht. Lesbezoeken zijn ten eerste cruciaal voor de ontwikkeling van docenten, want hoe kun je een docent begeleiden en beoordelen zonder ooit een les van hem of haar te hebben gezien? Ten tweede biedt lesobservatie  teamleiders en schooldirectie de unieke kans om de visie op onderwijs en de vertaling daarvan in de praktijk te toetsen. Het is het kompas waaraan de koers kan worden afgelezen en dat antwoord geeft op de vraag in hoeverre de school erin slaagt de belofte aan ouders en leerlingen waar te maken.

Daar komt nog iets bij. Lesobservatie en feedbackgesprekken dragen bij aan de motivatie van leraren. Want wat gebeurt er met een leraar die zich elke dag weer uit de naad werkt en nooit te horen krijgt dat hij (of zij) het goed doet? De uitspraak ‘alles wat je aandacht geeft, groeit.’ laat zich hier in positieve zin gelden. Ieder mens heeft behoefte aan waardering. Een welgemeend compliment geeft een leraar de energie om zich te blijven inzetten en zorgt ervoor dat hij open staat voor constructieve feedback die hem helpt een betere leraar te worden. 

Een lesbezoek geeft mij de mogelijkheid om de docent te complimenteren voor de mooie dingen die ik zie.
- Marius Verweij, teamleider van De Meerwaarde in Barneveld

Kortom, lesobservatie verdient meer prioriteit. Daar is draagvlak voor nodig. Staat lesobservatie bij jou inmiddels hoog op de agenda? Maak dan bewust ruimte. Verwijs alles wat niet in brand staat, naar een andere collega of handel het morgen af. Tip: het helpt enorm wanneer je een hele dag inplant voor lesbezoeken en je teamleden en collega teamleiders duidelijk laat weten dat je die dag niet beschikbaar bent voor andere zaken.

Als de lesbezoeken zijn gepland, en docenten dus rekenen op je komst, zul je er niet snel iets tussen laten komen.
- Gerard Bouwheer, teamleider Praktijkonderwijs van De Meerwaarde in Barneveld

Er zijn mensen die denken dat een feedbackgesprek naar aanleiding van een lesobservatie toch zeker wel een uur moet duren. Maar met de juiste aanpak, door digitaal te observeren en met een beetje discipline, kan het binnen een half uur. Baken de tijd in ieder geval goed af en houd je daar aan.

Er zit teveel tijd tussen de lesobservatie en de nabespreking

Een tweede valkuil heeft eveneens te maken met planning of een gebrek daaraan. Vaak zit er teveel tijd tussen de lesobservatie en het feedbackgesprek. Teveel, omdat het voor de betreffende docent niet prettig is om lang te moeten wachten op de mening van de teamleider. Daarnaast komt het de effectiviteit niet ten goede. Immers, als je kort na de observatie samen terugkijkt op de les, zit alles nog vers in het geheugen. Dat stelt je in staat concrete, feitelijke voorbeelden aan te halen die beiden zich herinneren.

Het inplannen van het feedbackgesprek kort na de observatie is dan ook een ‘must’. In de ideale situatie plan je ze op dezelfde dag.

De observaties die ik heb gedaan krijgen mijn teamleden direct na de les en die bespreken we dezelfde dag nog. Op onze school doen we alle observaties digitaal met de LesobservatieApp. Ik hoef het dus niet meer uit te werken en de data worden samengevat in een helder overzicht.
- Marius Verweij, teamleider van De Meerwaarde in Barneveld

De vertaling naar bruikbare feedback is moeilijk

Hoe zeg je het zo dat een ander het herkent, begrijpt en ook echt iets kan met de feedback? Goed feedback geven is een kunst. Veel teamleiders hebben de neiging om alles te willen bespreken wat ze in een les hebben gezien. Dat kost niet alleen veel tijd, het is ook niet nodig.

Werk geen afvinklijstje af, maar bespreek slechts enkele, belangrijke en heel concrete punten. Punten waar de docent zichzelf mee kan verbeteren. En bespreek vervolgens wat er nodig is om dat voor elkaar te krijgen.

Hoe concreter je bent in je feedback, hoe meer een docent er mee kan. En hanteer een goede verhouding tussen complimenten en verbeterpunten. Zoek geen spijkers op laag water, focus op de belangrijkste punten die je mee wilt geven.
- Marius Verweij, teamleider van De Meerwaarde in Barneveld

Er wordt niet gemeten aan de hand van dezelfde criteria

Het doel van lesobservaties is natuurlijk om te sturen op de kwaliteit van het lesgeven. Maar wat is een goede les? En wat maakt een docent tot een excellente docent? Waar let je op en hoe kun je daar als observant een zo objectief mogelijk oordeel over geven?

Dit alles vraagt om een goede afstemming met je collega teamleiders. Hanteren we dezelfde criteria? Zien we hetzelfde en vinden we er hetzelfde van? Het kan in dat opzicht heel handig werken om samen een (deel van de) les te bezoeken en elkaars observaties te vergelijken.

Ik merk dat er heel langzaam een soort van standaard aan het ontstaan is. Dat duidelijk is wat nou een goede les is, zonder dat daar een eigen interpretatie aan wordt gegeven.
- Gerard Bouwheer, teamleider Praktijkonderwijs van De Meerwaarde in Barneveld

Dat de criteria helder zijn en gebaseerd op een helder model, zoals bijvoorbeeld de vijf rollen van de leraar, is ook belangrijk richting de docenten. Het geeft vertrouwen om te weten dat iedereen op dezelfde manier wordt beoordeeld.

Ik vind het heel belangrijk dat je als leidinggevende duidelijk bent over wat je verwacht. En dan helpt het om aan de hand van een vaststaand kader en normeringen aanknopingspunten te hebben voor een gesprek.
- Jenny Oldenhuis, directeur Vakcollege Maarsbergen, vmbo school

De voordelen van digitaal observeren

In dit blog hebben we kunnen lezen dat teamleiders tegen een aantal moeilijkheden aan kunnen lopen als het gaat om lesobservatie en feedbackgesprekken. Tijd speelt een belangrijke rol, net als het hanteren van de juiste criteria en het bespreken van de zaken die er echt toe doen.

Door digitaal te observeren is het mogelijk de belangrijkste valkuilen te ontlopen. Omdat de observaties digitaal worden ingevoerd en verwerkt, kan tijd worden bespaard. En omdat iedere teamleider gebruikmaakt van hetzelfde instrument en dus aan de hand van vaste criteria observeert en evalueert, is voor iedere leraar duidelijk waarop hij (of zij) wordt beoordeeld. De teamleider heeft direct inzicht in de scores, zodat duidelijk is waar de verbeterpunten liggen. Hierdoor kan hij heel gericht en efficiënt een feedbackgesprek voeren.

Voor ons/mij biedt de LesobservatieApp belangrijke ondersteuning, omdat daarmee de dingen die ik heb gezien in de les, direct vertaald worden naar een overzicht dat toont hoe ver iemand is.
- Marius Verweij, teamleider van De Meerwaarde in Barneveld

Herken je deze valkuilen of heb je een mooie aanvulling? Laat het weten door een reactie achter te laten.

Reacties

  1. j. zijp j. zijp - 3 mei 2018

    moet een lesobservatie waaraan een oordeel wordt verbonden van te voren aangekondigd worden, zodat de docent zich/de les er op kan voorbereiden?

Plaats een reactie

Over de auteur

De CPS Nieuwsbrief: Gratis inspiratie, kennis en updates

Ontvang 1x in de zes weken de nieuwste blogs met tips en waardevolle kennis, nieuwtjes, artikelen, ebooks en inzichten automatisch in uw mailbox.

Meld mij aan