Sluiten

Zoeken in de website

Moet het lezen van een prentenboek altijd een leerdoel hebben?

Moet het lezen van een prentenboek altijd een leerdoel hebben?

Moet het lezen van een prentenboek altijd een leerdoel hebben? Mag ik niet gewoon ‘lekker voorlezen’? Leerkrachten vragen mij dit vaak tijdens trainingen die ik geef rond het thema begrijpend luisteren. Natuurlijk hoef je niet elk prentenboek of informatief boek uit te werken. Maar als jij een verhaal écht tot leven brengt en doelgericht de tekst leest en verbindt, dan genieten je leerlingen ervan en leren ze spelenderwijs door kritisch en begrijpend te luisteren. Ik laat het je zien aan de hand van twee prentenboeken.


Tim op de tegels. - auteur: Tjibbe Veldkamp - illustratie: Kees de Boer -  Uitgever: Van Goor.

Kinderen vinden het heerlijk als er wordt voorgelezen. Door ouders, opa’s en oma’s (onder de titel ‘Voor altijd jong’ het thema van de Kinderboekenweek 2016), broertjes en zusjes, een luisterboek… Juist jouw expertise als leerkracht geeft je de gelegenheid om via het verhaal dat je voorleest ook diepere denkvaardigheden te prikkelen en leerlingen te leren om een verhaal op verschillende manieren te ervaren. Als je een boek ‘gewoon’ voorleest, dan is het verhaal als snel ‘gewoon’ het verhaal. Maar uit de tekst van het verhaal en de illustraties die worden gebruikt, valt vaak heel wat meer informatie te halen. Deze diepere laag raak je aan door zelf een nieuwsgierige houding aan te nemen, de juiste vragen te stellen en te modelen waar dat nodig is.

Op zoek naar de diepere laag

Er zijn prentenboeken waarbij je niet lang hoeft te zoeken naar het leerdoel ervan. Een voorbeeld is het boek Over een kleine mol die wil weten wie er op zijn kop gepoept heeft. Het doel van het voorlezen is om samen met de kinderen op zoek te gaan naar het dier waarvan de drol is en zo te ontdekken dat poep er bij ieder dier anders uitziet. Maar ook in dit verhaal zitten diepere lagen. Door kinderen vragen te stellen, zet je hen hierover aan het denken. Bijvoorbeeld: waarom houdt de mol de poep op zijn hoofd? En wat doet de mol als hij de dader heeft gevonden? Het antwoord vind je niet letterlijk in de tekst en daardoor wordt hieraan vaak voorbijgegaan. Het boek gaat eigenlijk over wraak nemen! Door ernaar op zoek te gaan en erover te praten, krijg je een heel andere kijk op het verhaal.

Humor tussen de regels

Een poosje geleden kreeg ik van een leerkracht het boek Tim op de tegels. Ze vroeg me: welk leerdoel zou jij bij dit boek inzetten? Een mooie vraag, want ik vind het een fantastisch prentenboek. Ik houd van humorvolle boeken en dit boek zit er vol mee. Maar de humor vind je tussen de regels door en in de illustraties. En daar zit meteen de uitdaging, hoe laat ik de kinderen dit ook ervaren en zien?  Het begint al op de eerste bladzijde. Tim wil buiten spelen en vader zegt: “Wel op de stoeptegels blijven, hè?” Kijk dan eens naar de voorkant van het boek. Dan kun je al een beetje voorspellen wat er gaat gebeuren in dit verhaal. 

Gebruikmaken van illustraties

De enige zin op de volgende bladzijde is: ‘Buiten waren stratenmakers’. Je moet gebruikmaken van de illustraties om te zien wat er gaat gebeuren. Je ziet Tim op een stapel stoeptegels klimmen. De stratenmakers willen Tim van de tegels tillen. “Ik moet op de tegels blijven,” zegt Tim. “Van wie?” vragen de stratenmakers. “Van mijn vader,” zegt Tim. “Dan is het goed,” zeggen de stratenmakers.
Op het plaatje zie je dat Tim met tegels en al op een vrachtwagen wordt gezet. Je ziet vader uit het raam kijken en achter Tim aangaan. Je kunt veel informatie uit de illustraties halen door nieuwsgierig te zijn, vragen te stellen en te modelen. Je kunt het hebben over de emoties van vader: zou vader dit bedoeld hebben toen hij tegen Tim zei dat hij op de stoeptegels moest blijven? 

Prachtige zinnen om te bespreken

De tijdsbepaling van de illustraties vind ik ook mooi: vader en zoon maken dingen mee op hetzelfde moment. Het zijn twee verhalen in één, het verhaal van vader en het verhaal van Tim, en aan het eind komen deze verhalen samen. Tims vader valt in het water en Tim redt hem. De laatste zin is geweldig: “Dat komt er nou van als je van de tegels gaat,” zegt Tim. “Goed dat ik in de buurt was.” Dit zijn prachtige zinnen om te bespreken met je leerlingen. En de laatste illustratie geeft kinderen de ruimte om creatief te zijn en zelf in te vullen hoe het verhaal verder zal gaan.

Pak een boek en breng het over aan je leerlingen

Ik hoop dat deze voorbeelden je inspireren om met prentenboeken aan de slag te gaan. Pak een boek, ga op zoek naar het leerdoel en ga ontdekkend lezen. Bedenk waar de mooie vragen gesteld kunnen worden die zorgen voor diepere denkvaardigheden. Inspiratie voor deze vragen kun je ook vinden in het blog Met de boom van Bloom stel je de juiste vragen dat eerder is geplaatst. Model waar nodig en laat kinderen zelf denken waar het kan, dan wordt voorlezen een nog groter feest!

Reacties

  1. Lidy Ahlers Lidy Ahlers - 11 oktober 2016

    Hoi Bianca, Alles goed? Mooi artikel, dat ik gelijk kan gebruiken voor een traject morgen.

    Hartelijke groet, Lidy

  2. Stefan Bosmans Stefan Bosmans - 15 oktober 2016

    Boeken (goede boeken toch) kunnen vragen opwerpen, kinderen aan het denken zetten, verborgen lagen blootleggen... Dat is zo. Je vraagt je terecht af hoe we kinderen bij het voorlezen dat kunnen laten ontdekken. En je antwoord is er vragen over stellen. Nu ben ik helemaal niet tegen boekgesprekken. De booktalks van Aidan Chambers vind ik bijvoorbeeld schitterend. Maar het antwoord kan ook gewoon liggen in nog meer leeservaring opdoen. Kinderen die veel boeken lezen of voorgelezen krijgen, gaan vanzelf verborgen lagen ontdekken, nadenken... en vooral vanzelf meer openstaan voor boeken waarbij er meer participatie van de lezer wordt gevraagd. Dat kan gerust ook een spontaan, individueel, innerlijk proces zijn. Dat zie je bijvoorbeeld bij kinderen die thuis heel erg veel worden voorgelezen. Daar eindigen ouders een voorleessessie ook niet met er een heleboel vragen over te stellen. Ik wil maar zeggen dat het soms beter kan zijn gewoon nog een tweede boek te lezen in plaats van de tijd die je nog hebt te besteden aan het 'uitvragen' van kinderen over een boek.

Plaats een reactie

Over de auteur

Lammers Bianca kl.jpg

Bianca Lammers

Bianca is adviseur en expert taal- en rekenonderwijs.

Bekijk profiel

Gratis inspiratie, kennis en updates

Ontvang elke maand de nieuwste blogs met tips en waardevolle kennis, nieuwtjes, artikelen, ebooks en inzichten automatisch in uw mailbox.

Meld mij aan