Zoeken in de website

Open/sluit dit paneel

CPS Blogs

 Lees ook onze andere  blogs

De examenvoorbereiding voor 2017: zo voorkom je dat jouw leerlingen punten missen door de taal

De examenvoorbereiding voor 2017: zo voorkom je dat jouw leerlingen punten missen door de taal

8 december 2016 - door Linda Geerlings, Eline Kouwets - 0 reacties

Examens zijn vaak behoorlijk talig. Leerlingen lopen geregeld punten mis doordat ze de vraag niet goed hebben gelezen of begrepen, of hun antwoord niet goed hebben geformuleerd. Als vakdocent kun je leerlingen hierbij helpen door in de examenvoorbereiding ook aandacht te besteden aan specifieke examentaal. 


Bron: bibiphoto / Shutterstock.com

Bij het LAKS kwamen na de examenperiode in 2015 maar liefst 600 klachten binnen over het gebruik van het woord ‘kanttekening’ in het vmbo-examen Nederlands. Leerlingen kenden het woord niet en vonden het woord ook niet in het woordenboek omdat zij dachten dat het met één ‘t’ geschreven werd.

Het is slechts een van de vele voorbeelden van taalproblemen waar leerlingen tegenaan lopen. En niet alleen bij het vak Nederlands. In 2013 was de eerste vraag in het havo-examen biologie: ‘Van welk gas of van welke gassen neemt de concentratie op grotere hoogte in verhouding tot zeeniveau toe bij de simulatie in de tent?’.

Leerlingen struikelen soms gewoon over taal

Leerlingen komen bij het maken van toetsen en examens ook problemen tegen die niet te wijten zijn aan hun gebrek aan vakkennis, maar aan onvoldoende taalvaardigheid.

“Ik vond het examen van aardrijkskunde gewoon te moeilijk. Ze gebruiken ook van die moeilijke woorden.”
Leerling vmbo gl/tl

Wat kun je hier als vakdocent aan doen?

Examens staan vol met zogenaamde schooltaalwoorden die leerlingen echt niet altijd kennen. Schooltaalwoorden zijn woorden als ‘geringe’ (meneer, wat betekent geringe neerslag?), ‘leiden tot’ (‘leg uit hoe deze reactie leidt tot…’), ‘factor’ (een verschillende betekenis per vak) etc. In de examenvoorbereiding die je doet is het goed om ook aandacht te besteden aan deze examentaal, die ook nog eens per vak verschillend kan zijn. Het geeft leerlingen meer zelfvertrouwen en vergroot de kansen op betere resultaten.

In de examentrainingen die wij regelmatig geven, leren docenten precies waar leerlingen nu tegenaan lopen en wat je bij jouw vak vervolgens kunt doen om deze problemen te tackelen. Een paar heel waardevolle tips die in deze trainingen voorbij komen zal ik hieronder met je delen:

Tip 1: Leer leerlingen de vraag-antwoordstructuur

Als docent heb je je leerling vast weleens horen zeggen: ‘Het staat er toch?!” als hun antwoord fout gerekend is. Ergens klopt het antwoord ook wel, maar zeker in het geval van het examen worden er strenge eisen gesteld aan de formulering. Leerlingen moeten leren dat niet de docent, maar het antwoordmodel leidend is voor het al dan niet goed rekenen van een antwoord.
Laat je leerlingen letten op de instructie-werkwoorden. Die geven aan wat er van ze wordt verwacht en betekenen vaak ongeveer hetzelfde: leg uit, motiveer, verklaar, licht toe, etc. Als je deze instructiewoorden ook al gebruikt in proefwerken, raken je leerlingen er alvast bekend mee.

Maar alleen het instructiewoord vinden is niet genoeg: de leerling moet daarnaast ontdekken wát hij moet uitleggen/verklaren/toelichten en welke hulpmiddelen (tabel, bron, etc.) hij daarbij moet gebruiken.

Bijvoorbeeld:
Het Zilt Proefbedrijf doet een experiment om zoute aardappels op Texel te verbouwen. Maak met behulp van bron 23 duidelijk dat Texel geschikt is voor dit experiment.

Instructiewoord = maak duidelijk
Wat duidelijk maken? Dat Texel geschikt is voor dit experiment
Hulpmiddel: bron 23

Nu is dit voorbeeld nog relatief simpel, het wordt lastiger als er twee instructiewoorden staan of als er twee of meer dingen uitgelegd moeten worden.

Tip 2: Zet oude examens in als oefenmateriaal

Leerlingen leren veel van het bespreken van goede én foute of verkeerd geformuleerde antwoorden. De antwoorden van oud-leerlingen op gemaakte examenvragen kun je (anoniem natuurlijk) gebruiken om je leerlingen bewust te maken van de taal in examens en het belang van goed formuleren.
Het kritisch kijken naar elkaars antwoorden is natuurlijk wel een serieuze zaak. Vermijd daarom grapjes over foute antwoorden of een lacherige sfeer in de klas. Laat ook zeker antwoorden zien die prachtig geformuleerd zijn en alle elementen bevatten die nodig zijn voor een maximale score!

Tip 3: Met een ‘dubbele correctie’ help je leerlingen van hun fouten te leren

Corrigeer opgaven de komende tijd eens met twee verschillende kleuren. Je corrigeert met groen voor een ‘talige’ fout, bijvoorbeeld als de leerling niet goed gelezen heeft en daardoor maar één element noemt in plaats van bijvoorbeeld twee elementen waar om werd gevraagd. Je corrigeert met rood voor een vakinhoudelijke fout (een rekenfout bijvoorbeeld). Zo ontdekken leerlingen (en jij als docent) waar ze nu precies de fout ingaan en hoeveel punten nu eigenlijk gemist worden door talige fouten.

Tip 4: Lees vakteksten of analyseer bronnen van examens

Als je meer achtergrondkennis hebt over een onderwerp, neemt het tekstbegrip toe. Op websites als www.kennislink.nl en www.blendle.com worden veel onderwerpen in begrijpelijke taal beschreven. Een mooie manier om leerlingen buiten de schoolboeken om te laten lezen over onderwerpen die bij jouw vak worden besproken.

Nu nog trainen voor het examen?

“Als ik dit nu nog moet repareren, is dat dan niet een beetje laat?” Een terechte opmerking die ik vaak hoor. Alle vakdocenten zijn het erover eens dat aandacht voor taal natuurlijk veel eerder moet beginnen dan in het examenjaar.
Aan de andere kant leert zo’n training me keer op keer weer hoeveel eyeopeners het oplevert dat aandacht voor examentaal weleens dat wezenlijke zetje in de rug kan geven. En het inzicht dat taal echt een transfer vraagt naar andere vakken.
De bewustwording van de impact van dit struikelblok is regelmatig de opmaat naar de vraag om meer taalbeleid in de school. En dat is een prima ontwikkeling, want hoe meer de vraag vanuit de vakdocenten komt, hoe groter de kans van slagen van dit beleid!

Wil je nog meer tips om je leerlingen optimaal voor te bereiden op de examens? Misschien is één van de trainingen examentaal dan iets voor jou of je team.

> Overzicht examentrainingen

Deel dit bericht

Reacties

Plaats een reactie

Italic en bold

*Dit is italic*, en _dit ook_.
**Dit is bold**, en __dit ook__.

Links

Dit is een link naar [Procurios](http://www.procurios.nl).

Lijsten

Een lijst met bullets kan worden gemaakt met:
- Min-tekens,
+ Plus-tekens,
* Of een asterisk.

Een genummerde lijst kan worden gemaakt met:
1. Lijst-item nummer 1.
2. Lijst-item nummer 2.

Quote

Onderstaande tekst vormt een quote:
> Dit is de eerste regel.
> Dit is de tweede regel.

Code

Er kan een blok met code worden geplaatst. Door voor de tekst vier spaties te plaatsen, ontstaat een code-block.

(c) 2017 CPS Onderwijsontwikkeling en advies