Sluiten

Zoeken in de website

Waarom de methode begrijpend lezen geen kant-en-klare routekaart is

Waarom de methode begrijpend lezen geen kant-en-klare routekaart is

Veel scholen worstelen met het onderwijs in begrijpend lezen. Ze werken met een methode, er is een doorgaande leeslijn, maar verrassend genoeg blijven de resultaten achter. In dit blog laten we zien waarom de methode geen kant-en-klare routekaart is. 

Een goede begrijpende lezer denkt na over de inhoud van de tekst en stelt zichzelf (weliswaar niet hardop) voortdurend vragen. Lezen met begrip is dus in de eerste plaats een denkproces en de lezer geeft betekenis aan de tekst die hij leest. Dit betekenisverlenende proces is de essentie van begrijpend lezen.

Zet de tekst centraal

Om leerlingen teksten te laten begrijpen is het belangrijk om ze actief over de inhoud aan het denken te zetten. Waarom lezen we deze tekst? Wat gaan we van deze tekst leren? (Lineair of digitaal). Vertel ze ook wat jij als leerkracht straks van hen verwacht. Op welke manier kunnen ze je laten zien dat ze het doel waarvoor ze de tekst moesten lezen ook daadwerkelijk beheersen? Dit zijn relevante vragen bij de start van een leesactiviteit, waarbij lezen om te leren centraal staat. Hierdoor komt de tekst centraal te staan en dat is nu precies waar het om gaat.

Als we de methode klakkeloos volgen worden de strategieën doelstellingen en staat de tekst zelf niet meer centraal. Als leerkracht zijn we erg veel aan het woord waardoor leerlingen lang en veel moeten luisteren. We besteden veel lestijd aan modeling (ik doe het voor), en minder aan het begeleid oefenen: samen praten of schrijven over de tekst om het denken te stimuleren (scaffolding).

Wie doet in dit geval het denkwerk? Juist, wijzelf. Als begrijpend lezen nadenken is over de inhoud van de tekst en het betekenis verlenen aan de tekst centraal staat dan is de vraag wie er eigenlijk het denkwerk doet uitermate relevant.

Wat kunnen we anders doen?

Houd vooral voor ogen dat het uiteindelijke doel van begrijpend lezen het vergroten van kennis van de wereld is. Duke et al (2011) noemen drie belangrijke pijlers als het gaat om leesbegrip:
1. het opbouwen van kennis en woordenschat,
2. het vergroten van de motivatie, zelfvertrouwen en leeservaring,
3. het stimuleren van het denken.

(In het Handboek Begrijpend Lezen: Lezen..., Denken...., Begrijpen...! gaan we uitgebreid op deze pijlers in).

Met een net iets andere aanpak kunt u ook in de methodelessen een beter tekstbegrip bij uw leerlingen bereiken en tegelijk iets doen aan hun motivatie. We geven u zes tips:

Tip # 1 Gebruik de tekst om het lesdoel te bereiken
U bouwt kennis op als de inhoud van de tekst het belangrijkste aspect van de les is. Praat over de inhoud, voeg kennis toe en zet leerlingen aan het denken via betekenisvolle vragen. Vul de tekst aan met andere fictie- en non-fictieteksten waarmee u hetzelfde lesdoel kunt bereiken.

Tip # 2 Gebruik dezelfde methodetekst in een andere les 
Behandel een methodetekst in meer lessen en dan met een ander doel. In de eerste les activeert u de kennis en verkent u samen de inhoud. In de tweede les leest u met de leerlingen een ander type tekst naast de methodetekst om de kennis te verbreden en te verdiepen. Tot slot laat u de leerlingen in de derde les een samenvatting maken. 

Tip # 3 Stimuleer interactie in alle lesfasen
Gebruik coöperatieve werkvormen om kennis te activeren, de tekst te lezen en opdrachten te maken. Alle leerlingen zijn dan actief, horen een ander denken, redeneren en leren van elkaar. Er wordt geleerd van elkaar als u het coöperatief werken strak ‘regisseert’.

Tip # 4 Bekijk de teksten en methodische opdrachten kritisch
Een tekst die aansluit bij de leefwereld van kinderen verhoogt de motivatie. Bekijk de teksten die in de methode aan bod komen kritisch: welk doel wil ik bereiken met het gebruik van deze tekst? En kies ook betekenisvolle opdrachten uit die lesdoel en tekst gerelateerd zijn. Vaak staan er allerlei opdrachten in een methode, waarbij leerlingen op een lijntje een woord invullen of een meerkeuzevraag beantwoorden. Maak een bewuste keuze uit deze opdrachten en behandel  ook reflecterende en evaluerende  vragen, waarbij de tekst  het antwoord moet onderbouwen. Het ‘bewijs’ voor het antwoord is gebaseerd op de tekst!

Tip # 5 Laat leerlingen denken en redeneren
U krijgt pas echt inzicht in het denkproces van uw leerlingen door hen de tijd te geven het denkproces hardop te laten verwoorden. Denk zelf hardop en verwoord ook hardop hoe u over de tekst denkt wanneer dat functioneel is en laat vooral ook de leerlingen hardop denken en redeneren.

Tip #6 Zorg voor brede toepassingsmogelijkheden
De laatste en wat ons betreft belangrijkste tip: geef leerlingen de gelegenheid om dat wat ze hebben geleerd toe te passen op andere teksten. Genrerijk lezen, weloverwogen verhalend of informatief. Begrijpend lezen is een middel, geen doel. Het toepassen van vaardigheden om teksten te begrijpen is cruciaal om het leesbegrip te stimuleren.

Dat zijn ze, de zes tips waarmee u met een net iets andere aanpak ook in de methodelessen een beter tekstbegrip bij uw leerlingen bereikt.

Succes! 

En mocht u meer over dit onderwerp willen lezen, download dan ook ons gratis ebook.

Of misschien zien we u op 11 oktober wel op het Nationaal Congres Taal en Lezen  

   

Plaats een reactie

Over de auteurs

Mortel Karin van de  portret kl 5938.jpg

Karin van de Mortel

Karin is specialist op het gebied van taal- en leesonderwijs en auteur van diverse boeken over taal.

Bekijk profiel
Bouwman Aafke portret kl 0987.jpg

Aafke Bouwman

Aafke is specialist op het gebied van de ontwikkeling en leren van het jonge kind en taalonderwijs in het basisonderwijs en auteur van diverse boeken over taal.

De CPS Nieuwsbrief: Gratis inspiratie, kennis en updates

Ontvang 1x in de zes weken de nieuwste blogs met tips en waardevolle kennis, nieuwtjes, artikelen, ebooks en inzichten automatisch in uw mailbox.

Meld mij aan