Sluiten

Zoeken in de website

Formatief toetsen, wat is er nu zo nieuw? 

Formatief toetsen, wat is er nu zo nieuw? 

‘Eigenlijk is formatief toetsen dat je ontzettend goed lesgeeft’. Dit zei een leraar laatst na een training ‘formatief toetsen in de les’. Dat is best een mooie conclusie, zeker als je beelden hebt van wat dan een ontzettend goede les is. We krijgen veel vragen over formatief toetsen en hoe je dit als school, als leraar nou handen en voeten kunt geven. En net als bij differentiëren mag het vaak niet te veel tijd kosten in de voorbereiding. Is het nu allemaal zo nieuw dat er veel tijd in gaat zitten? 

'Toetsing is formatief (Black & Wiliam, 2009) indien bewijs over leerresultaten door leraren, leerlingen en klasgenoten wordt verzameld, geïnterpreteerd en gebruikt om beslissingen te nemen over de vervolgstappen in het leerproces die (beter) onderbouwd zijn dan de beslissingen die ze anders hadden genomen.' 

Binnen formatief toetsen kijk je steeds of je nog goed op weg bent naar het (eind)doel, of wat er nog moet gebeuren om het doel te halen. Op scholen en bij lezingen zie je ook woorden als ‘formatief handelen’ of ‘formatief evalueren’ de revue passeren. Hoe het ook genoemd wordt, je gebruikt feedback als belangrijkste instrument om de resultaten van de leerlingen te verbeteren. Bovendien stimuleer je de betrokkenheid van leerlingen op wat en hoe ze leren. In een les of lessenserie kan je als leraar een aantal stappen volgen.

Stappen zetten in de les 

Als je gaat starten met formatief toetsen in de les, kun je werken met een aantal lesfasen waarbinnen je werkt aan:  

A. het benoemen en bespreken van de doelen (feed up), 
B. of je de doelen gaat halen (feedback),
C. wat er nog moet gebeuren om de doelen te halen (feed forward).
    

In de formatieve toetscyclus zul je de leerlingen ook steeds meer betrekken bij het leerproces en hen leren om eigenaar te (gaan) worden van hun eigen leerproces.


   

  1. Start van de les 
    Bij de start van de les heb je het over de voorkennis, het activeren van de leerlingen voor het onderwerp. Hier kun je als leraar een werkvorm bij inzetten. Ook is er in dit cyclische proces een diagnostische toets op zijn plaats. Deze geeft de leraar én leerlingen inzicht in tussentijdse resultaten en is binnen formatief toetsen van invloed op de vervolgstappen die gezet worden door de leraar, leerlingen of klasgenoten. 

  2. Doelen benoemen 
    Je benoemt ook de doelen van de les of lessenserie en praat over de criteria, wat moet je dan allemaal kunnen? En bedenk als leraar: hoe laat ik de leerlingen nadenken over wat ze nodig hebben om dat einddoel te halen? Laat je ze voorbeelden zien en daar criteria uit halen? Top! Vervolgens gaan leerlingen aan het werk en heb je een manier gevonden om ze samen het werk te laten maken, om hun proces te kunnen monitoren. Ook kunnen leerlingen hier prima alleen zelfstandig werken. Als leraar heb je hier de tijd om rond te lopen of heb je tijd om leerlingen extra begeleiding te geven. 

  3. Feedback geven 
    Leerlingen kunnen feedback geven op elkaars werk of krijgen dat van jou.  
    Soms werk je met een rubric wellicht, zodat de leerlingen kunnen zien waar ze zijn. Belangrijk om dan te weten hoé je als leerling een stapje verder kunt zetten. Kun je als leerling nog extra uitleg krijgen, heb je een andere leerling als bron of kun je ergens vinden wat je kunt doen?

  4. Evalueren en vervolg  
    De laatste stap is om tegen het einde van de les te bespreken wat er geleerd is en waar nog aandacht aan besteed moet worden. Hier is een exit ticket bijvoorbeeld een nuttige werkvorm; je laat bij deze werkvorm de leerlingen op een kaartje een antwoord geven op vragen als: ‘wat moet ik jou nog uitleggen voordat je verder kunt?’ en ‘noem eens drie voorbeelden van…’ Deze kaartjes leveren de leerlingen in en je gebruikt dit bij jouw voorbereiding van je volgende les.
     

Tijd nemen

En zo is formatief toetsen een onderdeel van een goede les geworden en toets je continu of je op de goede weg bent. Het vraagt van de leraar om tijd te investeren in de voorbereiding: hoe check ik als leraar dat mijn leerlingen op de goede weg zijn, hoe zorg ik dat de leerlingen zelf bewust worden van hun leerresultaten en wat ze nog te doen hebben en hoe pas ik mijn lessen aan, zodat de leerlingen de uitleg en begeleiding krijgen die ze nodig hebben. 

Het kost tijd om formatief toetsen een plek te geven binnen de leerlijnen en het ontwerp van lessen of lessenseries. En dat geldt natuurlijk ook voor het bepalen waarop de leerlingen een grotere rol gaan krijgen. En bespreek wanneer jullie gaan starten. De brugklas is vast een goed begin, ze zijn het zo gewend op de basisschool! 

   

  
Uw kennis verdiepen met Formatief toetsen in de les

Onder de titel 'Formatief toetsen in de les' organiseert de CPS academie regelmatig trainingen over dit onderwerp. Deze trainingen geven we ook
bij u op school. 
Bekijk hier het actuele overzicht van de komende trainingen. 

Reacties

  1. A van Ginkel A van Ginkel - 26 februari 2019

    Zou je de twee referenties die je aanhaalt in de blog ook volledig kunnen toevoegen aan je blog? Black & Wiliam, 2009 Gulikers en Baartman 2017

Plaats een reactie

Over de auteur

De CPS Nieuwsbrief: Gratis inspiratie, kennis en updates

Ontvang 1x in de zes weken de nieuwste blogs met tips en waardevolle kennis, nieuwtjes, artikelen, ebooks en inzichten automatisch in uw mailbox.

Meld mij aan