Sluiten

Zoeken in de website

Taal leren, is taal gebruiken

Taal leren, is taal gebruiken

Woensdagochtend, Taalles 4 van de methode Taal actief staat op het programma. Het lesdoel is spreken. Kinderen slaan zuchtend hun lesboek open en na een instructie gaan zij aan de slag met een oefening in een gearrangeerde setting. Zowel leerlingen als leerkrachten zijn weinig gemotiveerd om op deze kunstmatige wijze taal te leren. Het komt dan ook geregeld voor dat deze lessen uit de taalmethode worden overgeslagen. De taaldoelen krijgen later op de dag echter ook geen aandacht meer en daarmee ontnemen we kinderen de kans om hun taal eigen te maken. 

Mondelinge taalvaardigheid en burgerschap

Taal leren is meer dan lesjes oefenen in een boek. Taal is overal en dient in alle situaties in het dagelijkse leven adequaat gebruikt te worden. De referentieniveaus taal en rekenen beschrijven wat kinderen moeten kennen en kunnen op het gebied van taal en rekenen om later als burger een bijdrage te kunnen leveren aan de maatschappij. Iedere leerling verdient het daarom zich in zijn taal te ontwikkelen. Het is van essentieel belang dat het onderwijs ze die taalvaardigheden leert om als actief lid aan een gemeenschap te kunnen deelnemen. Dat lijkt een open deur maar in de dagelijkse praktijk blijkt toch dat er in het onderwijs nog een flinke slag is te slaan. Onderzoek van SLO laat zien dat de vaardigheden op het gebied van mondelinge taalvaardigheid achterblijven ten opzichte van de andere taaldomeinen binnen het referentiekader. Van de beoogde 65% haalt bij luisteren, spreken en gesprekken, respectievelijk maar 40, 62 en 49 procent van de leerlingen het 1S/2F niveau aan het eind van de basisschool (SLO, 2019).   

Taal betekenisvol toepassen

Meer aandacht voor het betekenisvol kunnen toepassen van mondelinge taal is essentieel en van belang voor het werken aan burgerschap omdat het niveau van taalvaardigheid grote invloed heeft op het ontwikkelen van burgerschapscompetenties. Taal dient doelgericht te worden aangeboden en het is daarom van belang dat leerkrachten goed op de hoogte zijn van de doorgaande lijn en de geformuleerde tussendoelen van de verschillende taaldomeinen, van groep 1 tot en met groep 8. Deze aandacht voor mondelinge taalvaardigheid kan het best in samenhang met bestaande vakken worden aangeboden om overload in het curriculum te voorkomen. De doelen kunnen in betekenisvolle situaties worden aangeboden en gekoppeld aan de bestaande lesonderdelen zoals begrijpend luisteren, technisch en begrijpend lezen, zaakvakkenTegelijkertijd worden vaardigheden geoefend die van belang zijn voor het ontwikkelen van burgerschapscompetenties ( (Eidhof, 2017).  

Voorbeelden

Hieronder volgen voorbeelden hoe je dat in verschillende groepen van het primair onderwijs kunt vormgeven voor een tweetal doelen uit de 1S/2F niveaus mondelinge taalvaardigheid luisteren en gesprekken. 

Gesprekken: De leerling kan in gesprekken over alledaagse en niet alledaagse onderwerpen uit leefwereld en (beroeps)opleiding uiting geven aan persoonlijke meningen, kan informatie uitwisselen en gevoelens onder woorden brengen.
Luisteren: Kan luisteren naar teksten (luisterduur tot 20 minuten, langer alleen als er mogelijkheid is tot interactie) over alledaagse onderwerpen, onderwerpen die aansluiten bij de leefwereld van de leerling of die verder van de leerling afstaan. 

Groep 1 tot en met 3 

In de groepen 1-3 kan met behulp van prentenboeken en begrijpend luisteren een beroep worden gedaan op de lagere én hogere orde denkvaardigheden door de juiste prikkelende vragen te stellen, bijvoorbeeld aan de hand van de denkniveaus uit de taxonomie van Bloom. 

Mondelinge taalvaardigheid gesprekken
 
Sluit oa aan bij tussendoel:  “de leerlingen verwoorden hun gedachten en denkvragen”.  

Mondelinge taalvaardigheid luisteren 
Sluit oa aan bij tussendoel: “de leerlingen kunnen voorspellingen doen en deze al luisterend bijstellen.” 

Groep 4 en 5 

In de groepen 4-5 kan de leerkracht leerlingen elkaar stukken uit een zelf gekozen leesboek laten voorlezen om vervolgens leerlingen te vragen over hun boek in gesprek te gaan aan de hand van gerichte vragen (leespromotie).  

Mondelinge taalvaardigheid gesprekken
Sluit oa aan bij tussendoel: “de leerlingen stimuleren elkaar tot interactie.” 

Mondelinge taalvaardigheid luisteren
Sluit oa aan bij tussendoel: “de leerlingen kunnen een verhaal of presentatie in eigen woorden samenvatten.” 

Groep 6 t/m 8 

In de groepen 6 t/m 8 vormt het lezen én het  luisteren in complexe teksten de mogelijkheid om discussies of debatten te organiseren waarbij kinderen hun mening leren verwoorden aan de hand van informatie uit de tekst.  

Mondelinge taalvaardigheid gesprekken
Sluit oa aan bij tussendoel: “de leerlingen respecteren de inbreng van anderen ongeacht hun status.” 

Mondelinge taalvaardigheid luisteren
Sluit oa aan bij tussendoel: “de leerlingen maken onderscheid tussen feiten en meningen.”  

Door tussendoelen in samenhang aan te bieden werken kinderen met enthousiasme aan hun taalvaardigheid en daarmee geven wij ze de juiste basis mee voor actieve deelname aan de maatschappij.  In dit blog zijn enkele voorbeelden genoemd waarop de juiste omstandigheden gecreëerd worden om leerlingen te helpen hun taal te ontwikkelen. Op ons Nationaal Congres Taal en Lezen leert u hier, tijdens een inspirerende en sfeervolle dag, meer vorm aan te geven

   
Kom naar het Nationaal Congres Taal en Lezen op 1 april 2020!

- Thema: Taal om te verbinden  -

Welke onderwerpen kunt u verwachten? 

    • Begrijpend lezen en burgerschapsvorming
    • Van leren lezen naar lezen om te leren
    • Visie op taal in een plan
    • Empathisch communiceren
    • Samenwerken met ouders bij het creëren van een rijke taalomgeving
    • Vergroten van de emotiewoordenschat van jonge kinderen
    • Taalrijk lesgeven voor gemotiveerde lezers

+ Keynote spreker Jan Bransen en entertainment
+ Kinderboekenschrijfster Vivian den Hollander
+ dagvoorzitterschap door Durven & Doen

Voor leerkrachten, interne begeleiders, taal- en leescoördinatoren, schoolleiders, bestuurders in het basisonderwijs,  PABO-docenten en studenten en pedagogisch medewerkers. 

Bekijk het programma of meld u meteen aan!

     

Plaats een reactie

Over de auteur

Marjolein van Oenen.jpg

Marjolein van Oenen

Marjolein van Oenen is adviseur bij CPS en expert op het gebied van taalonderwijs in het basisonderwijs.

Bekijk profiel

De CPS Nieuwsbrief: Gratis inspiratie, kennis en updates

Ontvang 1x in de zes weken de nieuwste blogs met tips en waardevolle kennis, nieuwtjes, artikelen, ebooks en inzichten automatisch in uw mailbox.

Meld mij aan