Sluiten

Zoeken in de website

Boeken helpen jou en je leerlingen uit je eigen echoput te klimmen

Boeken helpen jou en je leerlingen uit je eigen echoput te klimmen

Het is een probleem van onze tijd: mensen die in de echokamers op sociale media niet meer met elkaar in gesprek zijn maar vooral in oneliners hun eigen gelijk uitventen (Custers, 2019). Juist voor kinderen is het belangrijk dat zij kennismaken met andere perspectieven op hun eigen realiteit, om zo uit hun echobubbels te kunnen treden. Hiervoor wordt mediawijsheid en burgerschapsvorming vaak genoemd als oplossing, maar er is ook een al eeuwenoud middel om je horizon te verbreden en gesprekken te openen: het lezen van een goed boek.

Niet gemotiveerd

Nu zijn boeken voor tieners niet meteen het meest aanlokkelijke tijdverdrijf. Een aanzienlijk deel van de leerlingen leest vanaf de brugklas steeds minder (Onderwijsraad, 2019), en boeken staan daarin op de laatste plaats. Een van de  oorzakenis de manier waarop er binnen het lesprogramma op scholen aandacht wordt besteed aan literatuur. Vaak hangt literatuur er een beetje bij, als verplicht nummer binnen het examenprogramma of omdat het ‘zo goed is om leeskilometers te maken’. Literatuur wordt nog vaak gezien als het verplicht lezen van literaire teksten. Het boekverslag of leesdossier is daarin de nagel aan de doodskist van de leesmotivatie: als je je dan door zo’n boek heen hebt geworsteld mag je daarna als beloning het boek nog eens op papier herkauwen – om te bewijzen dat je het toch écht wel gelezen en begrepen hebt.

Betekenis geven aan lezen

Als we leerlingen willen laten lezen, dan moeten we het lezen van literatuur weer relevant maken. Dat doen we niet door te beginnen bij het lezen als doel op zich. Als onderwijsprofessionals denken wij vaak vanuit onze curriculumdoelen, vanuit redenen waarom lezen belangrijk is. Maar die belangen worden door leerlingen niet ervaren of begrepen, onze relevantie is niet hun relevantie. Je zou kunnen stellen dat onderwijsprofessionals als het gaat om literair lezen, ook in een bubbel redeneren.

Een gemotiveerd lezende tiener begint vanuit een eigen relevantie aan een boek: omdat het antwoord geeft op een levensvraag, invulling geeft aan verlangens, houvast geeft bij onzekerheden, een uitweg biedt uit spanningen of iets te leren heeft over relaties. Het zijn juist die relevanties die ons kunnen helpen om een leerling aan het lezen te krijgen.

Andere denk- en leefwerelden

En het gaat niet zozeer om het boek zelf maar met name ook om het verhaal. Door verhalen kunnen leerlingen zich in alle openheid verplaatsen in vroegere of andere culturen en denk- en leefwerelden. Dat geeft mogelijkheden voor ontplooiing en relativering van het eigen ‘ik’. Het betekent, juist in de ontwikkelingsfase waarin de jongeren zitten, mogelijkheden om te oefenen in ruimhartig openstaan voor jezelf, de ander en de wereld.  

Het gaat erom dat de leerling leert om de ander te begrijpen, om daarna zelf ook beter begrepen te worden. Oefenen in het binnenlaten en verwoorden van andere perspectieven is één van de belangrijkste taken van onderwijs en vergroot daardoor ook de kans op een verdraagzame burger en blije samenleving. Juist verdraagzaamheid en constructiviteit zijn in onze huidige tijd weer hele actuele onderwerpen.

Verhalen als metaforen

Om weer even terug te komen op de echokamers uit de inleiding: het vastzitten in eigen denkpatronen en daarop voortdurend bevestiging krijgen is iets wat tieners en ook vele volwassenen overkomt. Sociale media en de daarin werkende algoritmes spelen daarin een belangrijke rol. Als er iets is waaraan het onderwijs haar bestaansrecht ontleent, dan is het aan de mogelijkheid die het heeft om met leerlingen juist úit die bestaande denkpatronen te treden en verhalen uit boeken te gebruiken als metaforen.

Vier aandachtspunten voor een positieve leeshouding

Wat kun je doen om je leerlingen een positieve leeshouding mee te geven:

  1. Focus op het pedagogisch ontwerp van je leesomgeving: gaat die uit van een positieve of negatieve verwachting over het lezen van je leerlingen, en focus je op de te lezen teksten als doel, of op de relevantie van de teksten voor je leerlingen?
  2. Probeer met leerlingen niet te beginnen bij een boek, maar bij een vraag. Je kunt hiervoor denken aan het lezen binnen een breder inhoudelijk kader waarbinnen verschillende literaire en informatieve teksten een gezamenlijk samenhangend geheel vormen.
  3. Maak veel ruimte voor gesprekken over het verhaal en wat dat verhaal of boek met de jongere zelf te maken heeft of wat hem of haar het meest heeft geraakt.
  4. Zorg voor opdrachten die aansluiten op wat het lezen en het thema relevant maken: tijdens het lezen gericht op verwerking van de tekst, maar ook in verband staand met het brede kader en de vragen van de leerlingen.

Meer informatie?

Als taalexperts bij CPS zien wij lezen als basis voor en van het leren. Juist literaire teksten kunnen in de vorming van leerlingen een belangrijke rol spelen. Wil je meer weten over de manier waarop je leerlingen kunt helpen om het (literaire) leesplezier  terug te vinden? Neem dan contact op met Els Loman of Koos van ’t Hul om gezamenlijk te verkennen hoe je lezen weer op de kaart zet in je school. Of meld je aan voor de training: Effectief en motiverend literatuuronderwijs anno nu.

Plaats een reactie

Over de auteurs

Els Loman_web - kopie.png

Els Loman

Els Loman is adviseur bij CPS. Haar expertise ligt op het gebied van schoolontwikkeling, taalbeleid en didactiek.

Bekijk profiel
Koos van 't Hul.jpg

Koos van 't Hul

Koos van ’t Hul is adviseur bij CPS. Zijn expertise ligt op het gebied van taal en taalbeleid bij Nederlands en de vreemde talen, taaldidactiek en leesmotivatie.

Bekijk profiel

De CPS Nieuwsbrief: Gratis inspiratie, kennis en updates

Ontvang 1x in de zes weken de nieuwste blogs met tips en waardevolle kennis, nieuwtjes, artikelen, ebooks en inzichten automatisch in uw mailbox.

Meld mij aan