Sluiten

Zoeken in de website

Reflecteren op de groepsdynamiek in de klas vanuit 'de zes rollen van de leraar'

Reflecteren op de groepsdynamiek in de klas vanuit 'de zes rollen van de leraar'

Lesgeven mag me wel wat makkelijker afgaan…

De eerste weken en maanden van het schooljaar zijn altijd een interessante tijd, vanuit je rol als leraar en vanuit groepsdynamiek. In deze periode worden immers de geschreven en ongeschreven regels duidelijk en wordt de klas een groep of niet. Als leraar kun je hier invloed op uitoefenen. De groepsdynamiek kun je beïnvloeden door de zes rollen van de leraar effectief in te zetten. Die zes rollen geven houvast om je gedrag consistent neer te zetten, zodat de leerlingen optimaal, veilig en zo aangenaam mogelijk kunnen leren en het lesgeven jou makkelijker afgaat.

Om te achterhalen of je huidige gedrag nog effectiever kan, is het uitermate nuttig om te reflecteren op je gedrag binnen de kapstok van de zes rollen van de leraar. Ik ga de rollen hieronder kort af en geef enkele reflectievragen mee.  

De gastheer 

De bel gaat. Lachende en schreeuwende leerlingen zwermen door de gangen op weg naar de volgende les. Meiden, hangend om elkaar heen, schuifelen het lokaal in. Enkele jongens doen dat luidruchtiger en zitten en passant aan tafels, ramen en aan spullen van anderen. Hoe buig je dit tafereel om naar een rustige start van je les? Leraren die het begin van de les als lastig ervaren, hoor ik bijvoorbeeld zeggen: “Ik begrijp niet waar ze het over hebben”, “Ze doen niet wat ik zeg” of “Ik kan nooit gewoon met de les beginnen”. Een goede les wordt grotendeels bepaald door een goede start.  

Mooie reflectievragen kunnen zijn:  

  • Wordt iedere leerling gezien door mij? Hoe weet ik dat?  

  • Maak ik echt contact? Waar blijkt dat uit? 

  • Hoe stem ik af?  

De presentator 

Iedereen zit op z’n plek, de spullen zijn uitgepakt en de les kan beginnen. Maar toch hoor je nog gefluister, gepraat en wordt er nog in tassen gerommeld of aan elkaar gezeten. Hoe pak je de start van het lesgeven het beste op? Leraren die het lastig vinden om de les te starten, hoor ik bijvoorbeeld zeggen: “De leerlingen worden niet stil”, “Ze praten steeds door mijn verhaal heen” of “Het is elke les een strijd wie de baas is”. De presentator vangt en houdt de aandacht. Leiderschap is hier het kernwoord.  

Mooie reflectievragen kunnen zijn: 

  • Hoe vang ik de aandacht? Hoe weet ik of dat een goede manier is? 

  • Wat doe ik bij eerste overtredingen in deze fase? 

  • Waar en hoe sta ik?  
     

De didacticus 

“Meneer, ik snap het niet!” “Juf, wat moet ik doen?” “Meester, waarom moet dit?” “Mag ik zelfstandig werken?” We zijn in de les op het moment aangekomen waarop je aan de slag gaat met kennis en/of vaardigheden: het hart van je vak. Hoe richt je deze fase van je les in? Leraren die het soms lastig vinden om de stof effectief over te brengen, hoor ik bijvoorbeeld zeggen: “De leerlingen luisteren slecht”, “De leerlingen zijn weinig zelfstandig”, of “Ze vragen me altijd van alles over wat ik net heb gezegd”. De didacticus brengt niet alleen nieuwe kennis en vaardigheden over in een heldere structuur, maar activeert de leerlingen ook.  

Mooie reflectievragen kunnen zijn:  

  • Hoe weet ik dat mijn instructie compleet en effectief is?  

  • Ben ik aan het activeren of een lezing aan het geven? 

  • Mogen leerlingen mijn vak niet leuk vinden? Waaruit blijkt dat? 

De pedagoog 

Er vliegt wat door de klas. Twee meiden lijken ruzie te hebben. Twee jongens proberen elkaar van hun stoel te trekken. Achterin zit een groepje heerlijk rustig te werken. Zomaar een momentopname ergens midden in de les. Het werken met kinderen en pubers is buitengewoon boeiend en inspirerend, maar kan ook pittig zijn. Leraren die het lastig vinden om orde te houden, hoor ik bijvoorbeeld zeggen: “Ik moet in die klas heel streng zijn en dan helpt dat nog niet”, “De leerlingen praten gewoon door mij heen”, of “De leerlingen hebben lak aan me, ze lachen me uit”. De pedagoog is er altijd. Het gaat hier niet alleen om orde houden, maar ook om veiligheid, duidelijkheid en een fijne werksfeer.  

Mooie reflectievragen kunnen zijn: 

  • Hoe corrigeer ik? Hoe weet ik of dat effectief is?

  • Durf ik eisen te stellen? Welke zijn dat? 

  • Hoe reageer ik op onverwachte gebeurtenissen? 

De afsluiter 

Je staat nog vol passie iets uit te leggen en middenin je zin gaat de bel. De leerlingen springen op, pakken hun spullen in en verlaten luid pratend en lachend het lokaal. Leraren die zich laten overvallen door de bel, hoor ik bijvoorbeeld zeggen: “De leerlingen staan altijd al bij de deur voordat de bel gaat”, “Ik heb aan het eind van de les altijd het gevoel dat er toch iets niet lekker loopt”, of “Ik heb nooit tijd om huiswerk op te geven”. De les rustig afsluiten door dat tijdig te doen en leerlingen even te laten reflecteren is belangrijk voor de veiligheid en het leerrendement.  

Mooie reflectievragen kunnen zijn: 

  • Laat ik leerlingen terugblikken op de lesdoelen?  

  • Bepaal ik, de bel of bepalen de leerlingen het einde van de les? 

  • Wat vind ik belangrijk bij het afsluiten van de les?  

De leercoach 

“Ik vind wiskunde gewoon stom.” “Ik ben de draad helemaal kwijt.” “Het lukt me toch niet.” “Ik haal het wel hoor, dit is een eitje voor mij.” Mooie signaalvragen waarbij je als leraar je rol als leercoach kunt oppakken. De leercoach helpt de leerling zichzelf te helpen door het stellen van de juiste vragen. Het is een complexe vaardigheid.  

De belangrijkste reflectievraag is:  

  • hoeveel ruimte geef ik mijn leerlingen om zelf keuzes te maken en dingen op hun eigen manier te doen?  

Verder reflecteren?  

Herken je veel van bovenstaande situaties en ben je geïnspireerd door de zes rollen en de reflectievragen?

Hier vind je onze publicaties over 'de zes rollen van de leraar'.

Plaats een reactie

Over de auteur

Sander van Veldhuizen_web.png

Sander van Veldhuizen

Sander traint en adviseert scholen op o.a. de thema’s toetsing, docentvaardigheden, mentorvaardigheden en de 7 gewoonten van Covey.

Bekijk profiel

De CPS Nieuwsbrief: Gratis inspiratie, kennis en updates

Ontvang 1x in de zes weken de nieuwste blogs met tips en waardevolle kennis, nieuwtjes, artikelen, ebooks en inzichten automatisch in uw mailbox.

Meld mij aan