Zoeken in de website

Wat zijn de zes rollen van de leraar?

Goed lesgeven krijgt handvatten in de vorm van zes verschillende rollen. Rollen die voor iedere leraar heel herkenbaar zullen zijn. De 'zes rollen' is een update van de bekende 'vijf rollen'. Het vak van leraar ontwikkelt zich immers, en dus is er een zesde rol bijgekomen, die van leercoach. Binnen de zes rollen groeit de leraar steeds verder door. Dat wil zeggen dat hij zijn repertoire per rol steeds verder verdiept en uitbouwt.

1. De leraar als gastheer

Leerlingen willen zich gekend en gezien voelen. Ervaren dat ze ertoe doen, dat er een betrokkenheid op elkaar is, tussen de leerlingen en tussen de leerlingen en de leraar.  Als gastheer komt u tegemoet aan deze psychologische basisbehoefte. U bent gastvrij en uitnodigend naar de leerlingen die binnenkomen. U kijkt leerlingen op een vriendelijke manier aan, zegt gedag. Dit is ook het moment om op een positieve manier de regels te benoemen: ‘Door bij de deur te staan, ziet u de leerlingen die aan komen lopen en de leerlingen die al in het lokaal zijn. U kunt leerlingen meteen aanspreken en aangeven wat u van hen verwacht. En er zijn natuurlijk nog meer manieren om, voordat de eigenlijke les begint, op een positieve manier te investeren in de relatie met uw leerlingen.

De essentie van de rol van gastheer is een goede relatie met de leerlingen op te bouwen en er voor te zorgen dat de leerlingen zich gezien en gekend voelen. 
      

2. De leraar als presentator

Naast contact maken met uw leerlingen is het van belang  dat u op bepaalde momenten de aandacht van de leerlingen vangt én vasthoudt. Dit kan aan het begin zijn als u uw les begint, maar ook wanneer u bijvoorbeeld na een groepsopdracht of zelfstandig werken de aandacht van de leerlingen opnieuw moet vangen. Als presentator zorgt u ervoor dat de leerlingen hun aandacht volledig op u richten en naar u luisteren.  

De essentie van de rol van presentator is dat u de aandacht naar uzelf en naar de doelen van de les brengt.
   

3. De leraar als didacticus

In de rol van didacticus brengt u leerstof over op uw leerlingen. Dat betekent dat u als didacticus weet hoe u uw leerlingen kunt motiveren, maar ook hoe u adequaat instructie geeft. Met andere woorden, de didacticus is in staat om het leerproces van leerlingen individueel en als groep te sturen en te begeleiden. Er verschillende instructiemethoden en manieren om een les op te bouwen die u kunt inzetten. De kern van de rol van de didacticus is dat de leerstof op verschillende manieren kunt uitleggen (bijvoorbeeld visueel en verbaal), u de juiste vragen stelt en feedback geeft op de antwoorden die door de leerlingen worden gegeven.

De rol van didacticus heeft allerlei variaties, verdiepingen en aanvullingen. Denk bijvoorbeeld aan het differentiëren in de les of het inzetten van activerende werkvormen. 
           

4. De leraar als pedagoog

Als pedagoog zorgt u ervoor dat er in de les een veilig leerklimaat heerst. Dat wil zeggen: de les is duidelijk en voorspelbaar. Deze rol is van belang gedurende de gehele les. U geeft aan welke regels gelden in de klas, corrigeert leerlingen, geeft positieve feedback en reageert met behoud van de relatie. Leerlingen spreekt u persoonlijk aan op hun gedrag. In de rol van pedagoog komt u tegemoet aan de emotionele en sociale behoeften van leerlingen.

De essentie van de rol van pedagoog is duidelijkheid en voorspelbaarheid. Uitgangspunt is dat u, in de basisrol van pedagoog, stuurt op de gang van zaken in de klas. Maar steeds vaker worden leerlingen hier medeverantwoordelijk voor gemaakt. Aan het begin van het schooljaar worden soms bijvoorbeeld gezamenlijk regels in de klas afgesproken. Niet alleen u als leraar, maar ook leerlingen spreken elkaar dan aan op het naleven van de regels.
          

5. De leraar als afsluiter

In de rol van de afsluiter reflecteert u samen met uw leerlingen op het proces en de inhoud van de les: ‘Wat hebben we geleerd en hoe hebben we dat geleerd? Zijn de lesdoelen gehaald?’ Hierdoor worden leerlingen zich op een positieve manier bewust van hun leerproces en hun motivatie. Er zijn veel verschillende manieren om de les af te sluiten. Ook de rolverdeling bij de afsluiting tussen de leraar en de leerlingen kan verschillend zijn.

De essentie van de rol van afsluiter is dat u samen met de leerlingen terugkijkt op de les, op wat ze hebben geleerd en op hoe ze dat hebben gedaan.
          

6. De leraar als leercoach

In de rol van de leercoach richt u zich op het ondersteunen van leerlingen in hun leren en ontwikkeling. Het gaat vooral om het ontwikkelen van metacognitieve en affectieve vaardigheden bij de leerling. De leercoach geeft feedback, zet aan tot reflecteren en ondersteunt de ontwikkeling naar zelfstandig en vervolgens zelfreflecterend leren.

       

Samen vormen ze een model

Het model laat zien dat je in een rol kunt groeien en zo je handelingsrepertoire vergroot. Gaandeweg ontwikkelt de leraar steeds complexere vaardigheden en geeft zelf vorm aan leersituaties. Hij bepaalt op welke wijze hij de verschillende rollen in de leersituaties gaat vormgeven en welke vaardigheden hij daarvoor nodig heeft. Daarom staat in de kern van het model ‘Ontwerper’.


Meer weten over de rollen?

(c) 2018 CPS Onderwijsontwikkeling en advies