Help, de mentor verzuipt!
In mijn trainingen zie ik helaas steeds vaker vermoeidheid, stress en frustratie. Niet alleen bij starters, maar ook bij mentoren die al meerdere jaren op de teller hebben staan. Alle casuïstiek die we bespreken is natuurlijk vertrouwelijk, maar steeds vaker voel ik mij genoodzaakt uit mijn rol als trainer te stappen en ongevraagd advies aan de schoolleiding te geven.
Onnodige werkdruk bij mentoren door rolvervuiling
“Wij moeten blijkbaar alles oplossen?!”
Ruzie thuis. Of op school. Te laat gekomen. Opdracht niet ingeleverd. Eruit gestuurd. Matige resultaten. Rugzakje. Pakketkeuze. Gedoe in de groep. Enzovoorts… Hier is duidelijk sprake van rolvervuiling. Op veel scholen is de taak van mentor niet helder en de taakverdeling tussen de leraar, de mentor, de afdelingsleider en de zorg niet afgebakend. Daarnaast bestaan er vaak binnen scholen geen schoolbrede afspraken over de invulling van de mentorlessen, waardoor onduidelijkheid ontstaat over doelen, inhoud en verantwoordelijkheden.
Ook de verwachtingen van de ouders van nu kunnen erg dwingend zijn, want hun Xavi, Chardonnay, Jeroen, Toefai, Kaypo en Neva-Jade worden door hun ouders gezien als een uniek project. Zo komen te veel zaken die niet bij de mentor en zelfs niet op school horen toch op hun bordje. En tja, zo ervaren veel mentoren onnodige werkdruk. Die werkdruk is overigens een belangrijke reden waarom veel starters afhaken.
“Ik krijg sommige leerlingen gewoon niet aan de gang…”
Dit tweede punt is ook een herkenbaar probleem. Mentoren denken vanuit hun grote hart dat ze leerlingen moeten ‘motiveren’. Iets wat niet kan overigens, zo leren we uit de boeken Puberbrein Binnenstebuiten en Motivatie Binnenstebuiten, van auteur Huub Nelis (verplichte kost voor alle leraren!).
Er wordt veel tégen pubers gepraat, in plaats van mét. Maar wat is er dan bereikt na zo’n ‘gesprek’? Best logisch dat pubers zich geen eigenaar voelen van aangedragen oplossingen en ongevraagde tips en “ja” zeggen maar “nee” doen.
Ook heeft het gepast straffen plaats gemaakt voor ‘pamperen’, waardoor leerlingen ook de consequenties van hun gedrag niet voelen. Ik verwijs hier nadrukkelijk naar de evaluatie van het ministerie van OCW (2025) waarin we lezen over de problematische gevolgen bij de generatie leerlingen die in de coronatijd is ‘gematst’.
Samenvattend zie ik dat veel scholen en mentoren de verantwoordelijkheid en dus de zelfdiscipline van leerlingen (en ouders!) over hebben genomen zonder leerlingen te leren dat gedrag consequenties heeft. En zo ontstaat de ‘aangeleerde hulpeloosheid’ zoals ik dat noem.
Drie belangrijke knelpunten rond het mentoraat
Mentoren in het voortgezet onderwijs spelen een cruciale rol in de begeleiding van leerlingen, maar lopen daarbij tegen verschillende problemen aan. Recent Nederlands onderzoek (zie bronnen) bevestigt drie belangrijke knelpunten rond het mentoraat:
1. Steeds complexere ondersteuningsbehoeften bij leerlingen, waardoor de mentor vaak optreedt als hulpverlener naast zijn onderwijstaken.
2. Hoge eisen van zogenoemde 'curlingouders' richting school en vooral de mentor, wat extra druk en stress bij mentoren veroorzaakt.
3. Kloof tussen beleid en praktijk in het mentoraat: scholen benadrukken op papier het belang van mentoren, maar investeren in de praktijk onvoldoende in opleiding, begeleiding en positionering van mentoren.
Tot slot zie ik nog steeds dat op de lerarenopleidingen de rol van mentor niet of nauwelijks wordt meegenomen in het curriculum.De oplossing: een juiste mindset en een effectieve visie op mentoraat
Bijna elke docent is mentor. En hoewel dit een bijzondere, inspirerende en nuttige taak is, ervaren veel mentoren dus ook druk, vooral door het idee dat ze alles moeten oplossen voor de leerling. Door verwachtingen van (curling) ouders (en schoolleiding!) krijgen ze het gevoel een soort ‘superpedagoog’ te moeten zijn. Natuurlijk veroorzaakt dat stress! En dat is jammer, want het werken met pubers, zeker in je rol als mentor, is vooral leuk!
Dus laten we starten bij de juiste mindset. Ik wil van mentoren juist géén ‘superpedagogen’ of mini-psychologen maken. Mentoren zijn geen hulpverleners! Ik focus vanuit de basis, signaleren en doorverwijzen, op gespreks- en luistervaardigheid. Zo leer je de leerling zichzelf te helpen (dé taak van een mentor!) en de taak van mentor leuk te maken en te houden, met natuurlijk het idee dat niet de mentor het drukker krijgt, maar de leerling (en de ouders)!
Vervolgens formuleer je als school een effectieve visie op mentoraat. Wat doen we wel maar vooral ook niet? Wat doen we binnen de school en wat niet? Wat is een effectieve doorlopende leerlijn voor de mentorlessen? Hoe leiden we onze mentoren op? Hier heeft de schoolleiding een belangrijke taak.
Concluderend: er is een algemeen besef dat mentoren onmisbaar zijn voor het welbevinden en de ontwikkeling van leerlingen. Maar die waardering vertaalt zich niet altijd in concrete ondersteuning en een juiste taakafbakening. Deskundigen zoals ik roepen al jaren schoolbesturen op om de mentor beter toe te rusten en te positioneren: via gerichte cursussen, tijd en ruimte voor overleg, en duidelijke afspraken over taken en grenzen. Pas dan wordt het mentorschap in de praktijk net zo belangrijk gemaakt als dat het op papier al jaren wordt genoemd.
Ik ben zuinig op mentoren, want we hebben ze hard nodig. Ik gun scholen datzelfde inzicht!
Samen werken aan een effectief mentoraat
Wil je meer weten over hoe ik je kan helpen het mentoraat goed invulling te geven? Neem dan vrijblijvend contact met mij op om de mogelijkheden te bespreken.
Of volg een van mijn trainingen in de CPS Academie:
-
Ontwikkel je vaardigheden als startende mentor
-
De mentor als coach
Bronnen
1. Evaluatie Passend Onderwijs (2014–2020), NRO
2. Welzijn en Onderwijs (2023), Onderwijsraad
3. Mentorschap binnen Taakbeleid (2025), FNV
4. De Staat van de Ouder (2024), Ouders en Onderwijs
