Interactie is de motor van het denken
Ontdek de kracht van Oracy bij het jonge kind
Met Oracy leren jonge kinderen niet alleen woorden gebruiken, maar leren ze communiceren met impact. Of het nu in de bouwhoek is, tijdens de kring of tijdens het voorlezen (waar leerkrachten zich vaak beperken tot gesloten ‘wie-wat-waar’-vragen): we willen niet dat kinderen korte antwoorden geven of alleen luisteren, maar we willen ze juist prikkelen om te spreken, te denken en te redeneren.
Oracy: communiceren met impact
‘Bij kleuters zijn we toch al de hele dag in gesprek?’, hoor ik kleuterleerkrachten vaak zeggen. Maar in werkelijkheid zijn óók jonge-kindleerkrachten - net als hun collega’s in midden- en bovenbouw - vaak zelf aan het woord of beperken gesprekjes zich tot eenvoudige vraag-antwoordinteracties in plaats van echte gezamenlijke denkleergesprekken.
Zo blijven er, ook bij de kleuters, nog veel kansen liggen. De Onderwijsinspectie (Staat van het Onderwijs 2025) en het NRO constateerden ook al dat de aandacht voor mondelinge taalvaardigheden in het onderwijs achterblijft. En dat dat al in de kleutergroepen begint.
Oracy bij de ontmoeting in spel
Anders dan in de midden- en bovenbouw ontstaat bij kleuters ‘taaldenken’ vaak tijdens het handelend bezig zijn in spel. Bijvoorbeeld wanneer een kleuter in de bouwhoek zegt, ‘Jij mag niet hier, want dit is een brandweerkazerne’ en het andere kind antwoordt, ‘Maar ik moet hier wel, want mijn huis staat in brand!’ Waarop het eerste kind zegt ‘O, dan kom ik helpen, want ik ben de brandweerman’.
Hier gebeurt iets wezenlijks: kinderen die met elkaar in gesprek komen en hun spel met elkaar combineren en samen met elkaar redeneren hoe ze het brandende huis gaan redden. Kinderen gebruiken taal om betekenis te geven, te onderhandelen, te plannen, perspectief te nemen en hun gedrag reguleren. Maar dat gebeurt in veel gevallen niet vanzelf.
De rol van de leerkracht
We zien grote verschillen in kwaliteit van de spelgesprekken tussen groepen waar leerkrachten dit heel bewust weten te stimuleren en groepen waar dit minder gebeurt. Zo kan je het spel (voorafgaand of tijdens) ondersteunen door kinderen te helpen hun spel te plannen, interacties te bevorderen, het spel te verdiepen en verrijken door mee te spelen (‘oh, wat een rook! Uche uche…wat is hier aan de hand? Brandweermannen, wat moeten we nu doen….?’, ‘Maar wat hoor ik nou? Ik hoor geblaf in het brandende huis… horen jullie dat ook?’).
Ook kan je ruimte maken voor gesprek in spel, helpen ideeën verwoorden, luistergedrag expliciet modelleren en met elkaar inoefenen en coöperatieve werkvormen toepassen in de kring.
Dát is Oracy in actie, niet als schoolse vaardigheid, maar als ontwikkelingsmotor in het spel waar leerkrachten een fundamentele rol in spelen, zonder het spel te verstoren. Oracy is geen ‘extra vak’, maar een manier van werken die het beste werkt als je het als leerkracht heel doelbewust toevoegt aan je dagelijks handelen rond denken, spreken en luisteren.
7 tips voor de leerkracht
Veel van wat je als leerkracht doet kan het denken, spreken en luisteren ondersteunen. Maar als je leert een Oracy-bril op te zetten pas je deze zaken veel bewuster toe.
- Geef een rijk prentenboek gekoppeld aan het thema langer de tijd: zo kunnen gesprekken over het boek zich verdiepen.
- Gebruik spel als informele aanleiding voor onderzoekende gesprekken.
- Stel verdiepende en open vragen en vraag echt dóór: “Hoe weet je dat?” “Wat maakt dat je dat denkt?”
- Model het luistergedrag en werk met rollen in het gesprek. Ondersteun de rol van de luisteraar en de spreker met een picto van een oor of mond.
- Reflecteer op het proces: “Ik hoor dat jij verder nadenkt over wat Sara zei.”
- Geef denktijd. Denkpauzes zijn geen leegte, maar denkruimte voor het kind.
- Gebruik kleine, taalkrachtige routines, zoals startzinnen: “Ik denk dat er …. gebeurt, omdat ……’’, “Ik zou me ….. voelen als …….”
Verder verdiepen?
Is je nieuwsgierigheid gewekt en wil je je verder verdiepen in Oracy, taalonderwijs of het jonge kind? Bij CPS kan dat op verschillende manieren:
- Volg onze academietrainingen over Oracy, het jonge kind of een van onze taaltrainingen voor het basisonderwijs in de CPS Academie.
- Laat je inspireren op onze themapagina Oracy en Taalkrachtig onderwijs.
- Lees het boek Oracy, de kracht van spreken, denken en luisteren van CPS Uitgeverij. Geschreven door Miriam Op de Beek & Bob Coenraats.
