Onderzoekend leren: ruimte geven met richting
Je wilt leerlingen iets leren, maar je wilt ook dat ze zelf tot inzicht komen. Dat ze vragen stellen, verbanden leggen en de wereld om hen heen onderzoeken. In veel scholen krijgt onderzoekend leren daarom steeds meer aandacht. Tegelijkertijd roept dit ook vragen op: wat leren mijn leerlingen hier nu precies van? En hoe zorg ik dat onderzoekend leren niet alleen motiverend is, maar ook leidt tot verdiepend begrip? De kracht van onderzoekend leren zit niet in het loslaten van instructie, maar juist in het doordacht begeleiden van het leerproces.
Wat is onderzoekend leren?
Bij onderzoekend leren ligt het denk- en doewerk in eerste instantie bij de leerling. Het leerproces bij onderzoekend leren is te vergelijken met die van een wetenschappelijke onderzoekscyclus.
Leerlingen verzamelen data, stellen vragen en trekken conclusies. Daarbij leren zij redeneren over verschillende verklaringen. Kenmerkend voor onderzoekend leren is dat leerlingen:
-
actief kennis construeren
-
werken met vragen en onderzoeken
-
redeneren op basis van bewijs
-
hun bevindingen delen en bespreken
Het is daarmee een benadering die niet alleen gericht is op kennisopbouw, maar vooral op het leren van hoe je tot kennis komt.
| “Onderzoekend leren is een vorm van kennis- en vaardighedenverwerving door (gezamenlijk) betekenisvolle problemen op te lossen en de kennis en vaardigheden die daarvoor nodig zijn te ontdekken.” – Tanis, et al., 2014 |
Onderzoekend leren draagt bij aan diep begrip
Onderzoek laat zien dat onderzoekend leren vooral waardevol is voor het ontwikkelen van conceptueel begrip en het kunnen toepassen van kennis in nieuwe situaties. Bij onderzoekend leren leggen leerlingen verbanden tussen nieuwe en bestaande kennis, formuleren zij hypotheses en toetsen zij deze aan de hand van informatie of ervaringen. Zij leren niet alleen wat iets is, maar ook waarom en wanneer iets werkt.
Door te werken met bewijs en verschillende mogelijke verklaringen, ontwikkelen zij een flexibeler en beter toepasbaar begrip van de leerstof. Onderzoek beschrijft dit als het vermogen om kennis te gebruiken in nieuwe situaties, ook wel transfer genoemd.
Tegelijkertijd laat onderzoek ook zien dat effectief onderzoekend leren niet vanzelf ontstaat. Zonder begeleiding bij het onderzoeken, redeneren en concluderen, blijven leerresultaten vaak achter. De combinatie van actief onderzoeken en gerichte ondersteuning blijkt effectief. Met andere woorden: onderzoekend leren werkt, mits het goed wordt begeleid.
De rol van de leraar
In de praktijk betekent dit dat de leraar een cruciale rol heeft in onderzoekend leren. Niet als degene die alle antwoorden geeft, maar als degene die het leerproces ontwerpt, structureert en bijstuurt waar nodig. Begeleiding kan verschillende vormen aannemen:
-
gerichte vragen stellen
-
kaders of stappenplannen aanbieden
-
denkstrategieën expliciteren
-
tussentijdse feedback geven
-
(korte) expliciete instructie bieden
Deze begeleiding helpt leerlingen om tot betekenisvolle inzichten te komen, zonder dat het onderzoekend karakter verloren gaat.
Onderzoekend leren: zo pas je het toe in de les
Wil je onderzoekend leren versterken in je lessen, dan kun je klein beginnen:
-
kies een les waarin verdieping of conceptueel begrip centraal staat
-
formuleer een duidelijke onderzoeksvraag
-
bepaal vooraf waar je gaat begeleiden en waar je ruimte geeft
-
denk na over hoe je het denken van leerlingen zichtbaar maakt
Onderzoekend leren vraagt niet om het loslaten van structuur, maar om het anders organiseren ervan.
De combinatie met Directe Instructie
Zoals in het eerste blog in de reeks Directe Instructie en Onderzoekend leren al naar voren kwam, gaat het niet om een keuze tussen directe instructie óf onderzoekend leren. In de praktijk versterken beide benaderingen elkaar. Onderzoek laat zien dat een combinatie vaak het meest effectief is:
-
directe instructie kan leerlingen voorbereiden op onderzoek
-
onderzoekend leren kan zorgen voor verdieping en toepassing
-
tijdens het onderzoek kunnen gerichte instructiemomenten helpen om het denken bij te sturen
Deze wisselwerking vraagt om didactisch bewust handelen: wanneer stuur je, en wanneer geef je ruimte?
Samen werken aan effectieve instructie
Onderzoekend leren roept vaak vragen op die raken aan het dagelijks handelen van leraren. Wanneer geef je ruimte en wanneer stuur je bij? Hoe zorg je dat leerlingen echt tot denken komen? En welke begeleiding is nodig om het leren te verdiepen? Door hier samen met collega’s op te reflecteren, ontstaat meer grip op de balans tussen sturen en loslaten.
Wil je met je team onderzoeken hoe directe instructie en onderzoekend leren elkaar kunnen versterken in jullie onderwijspraktijk? En hoe je bewuste keuzes maakt passend bij leerdoelen, leerlingen en context?
Bij CPS ondersteunen we scholen bij het ontwikkelen van een samenhangende instructieaanpak waarin verschillende didactische modellen elkaar versterken. Bekijk onze themapagina Instructie of neem contact met mij op om samen te verkennen wat dit voor jullie praktijk kan betekenen.
Serie van vijf blogs over instructie
Met dit blog rond ik mijn vijfdelige serie over instructie af, waarin ik verschillende vormen van directe instructie en hun betekenis voor de onderwijspraktijk heb verkend en met elkaar in verband heb gebracht. Eerder verschenen:
Bronnen:
De Jong, T. et al. (2023). Let’s talk evidence – The case for combining inquiry-based and direct instruction. Educational Research Review, 39, 1-14.
Tanis, M., Dobber, M., Zwart, R., & van Oers, B. (2014). Beter leren door onderzoek: Hoe begeleid je onderzoekend leren van leerlingen? Vrije Universiteit van Amsterdam.
