Spring naar mobiele navigatie

Formatief handelen

Formatief handelen

Welke stof behandel je wel en niet in de les? Wat bespreek je uitgebreid en welke informatie herhaal je alleen kort? Hoe bereik je dat je leerlingen meer tijdens de lessen leren? En hoe zorg je dat ze zich bij hun eigen leerproces betrokken voelen en zich actief opstellen? Pas als je weet wat je leerlingen al beheersen en wat nog niet, kun je de invulling van je lessen hierop afstemmen. Formatief handelen helpt hierbij. Lessen worden effectiever en leerlingen meer gemotiveerd. Bovendien stimuleert het hun zelfregulerende vaardigheden.
Neem contact op
Home formatief handelen  400x300 pixels.png

Doel, toets en gevolg

Formatief handelen is een cyclisch proces dat bestaat uit drie onderdelen. Zie ook de afbeelding hieronder. Eerst stel je vast wat het doel is van de les. Daarna maak je met een toets zichtbaar wat al geleerd is. Op basis daarvan neem je een beslissing over het gevolg: wat is er nog te leren? Deze stappen blijf je herhalen en kun je zetten als docent, maar ook als leerling. Door het lesprogramma op deze manier te koppelen aan het leerdoel en aan wat al geleerd is, neem je betere beslissingen over het leerproces en verbeteren de leerprestaties.

 Model formatief toetsen CPS

Feedback

Met formatief handelen stuur je het leerproces, met feedback neem je leerlingen daarin mee. Deze feedback is pas effectief als leerlingen de informatie begrijpen en gebruiken om te leren. Binnen de formatieve cyclus geef je met drie specifieke vormen van feedback informatie over het leerproces van de leerling:

  1.  Doel – waar werkt de leerling naar toe? (feed up)
  2. Toets – waar staat de leerling nu? (feed back)
  3. Gevolg – wat heeft de leerling nog te doen? (feed forward) 

Verschillende soorten toetsen

Met formatief handelen maak je niet alleen zichtbaar wat leerlingen geleerd hebben, maar vooral wat zij nog moeten leren. Je toetst dus om te leren. Door korte en informele toetsmomenten te organiseren, kun je de formatieve cyclus in een les meerdere keren doorlopen. Dit kan met of zonder ICT, bijvoorbeeld door een opdracht, reflectie, klassikaal vraaggesprek of digitale quiz. Wat je met de resultaten van zo’n toets doet, bepaalt of je formatief handelt.

Differentiatie, motivatie en zelfregulatie

Lessen kun je effectiever organiseren als jij en je leerlingen weten wat het leerdoel is, waar iedereen staat en wat er nog moet gebeuren. Door formatief handelen worden verschillen tussen leerlingen duidelijker en daarmee krijg je aanknopingspunten voor het differentiëren in je lessen. Als je leerlingen zelf laat meedenken over de doelen, waar ze staan en wat ze nog te leren hebben, zal dit bovendien hun motivatie en zelfregulerende vaardigheden vergroten. 

Aan de slag met formatief handelen


Trainingen op school of in onze academie

Wil je leren om formatief handelen toe te passen in jouw lessen en leerlingen hier actief bij te betrekken?
Tijdens onze trainingen in Amersfoort of bij jou op school leer je de technieken en vaardigheden.
Een actueel overzicht vind je op deze pagina.

Literatuur
Formatief handelen in de les - Toetsen van het leren, om te leren
Auteurs: Roel Vos & Meike Berben
1e druk, september 2023
€ 33,95

In dit praktische boek worden bij de drie onderdelen van de formatieve cyclus – doel, toets en gevolg – voorbeelden, stappenplannen en werkvormen beschreven om formatief handelen toe te passen in de les. Ook bespreken de auteurs in Formatief handelen in de les voorwaarden en technieken die formatief handelen kunnen ondersteunen en is er aandacht voor het gebruik van ICT-middelen.

  32449 Formatief handelen_Cover_2023

Inspiratie
Of laat je inspireren door het artikel in Prima Onderwijs (juni 2023). Hierin interviewt onderwijsadviseur Meike Berben twee docenten over het op een creatieve manier inzetten van formatief handelen.

Meike Berben is in september 2020 zelf ook geïnterviewd door Prima Onderwijs. Zij vertelt bijvoorbeeld hoe formatief handelen bijdraagt aan het inzicht krijgen in de leerbehoeftes van de leerlingen, maar geeft ook voorbeelden hoe je klein kan starten met formatief handelen. Lees hier het  hele artikel.

Trainingen

Deze trainingen kunnen ook op school worden uitgevoerd.

Blogs

Vijf vragen over formatief handelen met een kort en een langer antwoord

Onlangs verscheen de herziene druk van het boek Formatief handelen in de les - Toetsen van het leren om te leren. Daarin beschrijven we praktische voorbeelden, stappenplannen en werkvormen om formatief handelen toe te passen. Als voorproefje krijg je bij vijf vragen alvast een kort en iets langer antwoord.

Dit blog verder lezen

Niet de toets, maar het gevolg bepaalt of je formatief bezig bent

Hoe pas je formatief handelen toe in een les? Deze vraag bespreek ik vaak met docenten die zoeken naar een manier om het leren van hun leerlingen beter zichtbaar te maken. CPS heeft een model ontwikkeld dat het toepassen van formatief handelen in de les kan ondersteunen.

Dit blog verder lezen

Wat betekent formatief handelen in de les voor het mbo

In het mbo gaat het gesprek over formatief handelen al snel over de vele voortgangs- en ontwikkelgerichte toetsen. Niet zelden blijken deze toetsen bij zowel docenten als studenten de nodige frustratie op te leveren. ‘Het lijkt wel alsof studenten alleen nog maar leren voor een toets die meetelt’, is een veel gehoorde verzuchting van docenten. 

Dit blog verder lezen

Direct contact opnemen? Bel of mail ons.

033 - 453 43 43 cps@cps.nl

Zoek in de website