De beste tips uit het nieuwe boek Differentiëren is te leren!

1. Differentiëren is misschien wel meer dan ooit nodig, maar houd het klein! 

In mijn werk begeleid ik al jaren wekelijks docenten op het gebied van differentiëren. Het thema blijft actueel in scholen, misschien wel actueler dan ooit. Docenten geven aan dat de verschillen tussen leerlingen nog altijd spelen, maar dat ze ook veranderingen zien in concentratie en motivatie van leerlingen. Iets waar je ook met differentiëren op in kan spelen! 

Dat hoeft niet altijd groot. Je zou bijvoorbeeld leerlingen eens de keuze kunnen geven tussen twee werkvormen om hetzelfde leerdoel te bereiken: maak bijvoorbeeld een poster of een podcast. Of een keuze tussen twee inhouden: lees een tekst over onderwerp A of onderwerp B. Of maak een grafiek over data van onderwerp A of onderwerp B. 

2. Differentiëren is vaak groeperen, maar houd het flexibel! 

Bij differentiëren wordt vaak gedacht aan het werken met vaste niveaugroepen. Maar dat hoeft niet en kan in een aantal gevallen ook een beperkende werking hebben: leerlingen kunnen dan immers elkaar niet altijd helpen. Vanuit onderzoek 1 wordt dan ook flexibel groeperen aangeraden: groeperen naar behoefte. Dat betekent dat de groepjes kunnen verschillen per les(-moment).  

Vergeet niet, differentiëren is een middel. Je hoeft dus niet elke les gedifferentieerd te werken. En daarnaast is het afstemmen op niveauverschillen slechts één van de invalshoeken binnen differentiëren. Je kunt bijvoorbeeld ook afstemmen op verschillen in instructiebehoefte, interesse, leervoorkeur of tempo. 

3. Differentiëren kan op creatieve en leuke manieren! 

Tijdens trainingen merk ik dat docenten vooral het ontwerpen van een keuzebord en keuzemenu erg leuk vinden. En dat deze werkvormen ook goed landen bij leerlingen. Binnen een keuzebord bied je verschillende keuzes in werkvorm of interesse voor leerlingen. Je kunt daar spelregels aan verbinden. Bijvoorbeeld: kies uit elke rij een opdracht of behaal vijf smileys. In een keuzemenu zet je de keuzes neer volgens een menukaart. De leerlingen mogen dan voor bijvoorbeeld tien verschillende opdrachten van de menukaart kiezen.  
 

In mijn boek ‘Differentiëren is te leren’ hebben we een aantal nieuwe praktijkvoorbeelden opgenomen van docenten die met deze keuzeborden en -menu’s gewerkt hebben. Ook kun je op internet verschillende sjablonen van menukaarten vinden om zelf in te vullen. In de praktijk blijkt dat leerlingen de opdrachten vaak meer waarderen en gemotiveerder aan de slag gaan als deze mooi vormgegeven zijn, alhoewel het soms letterlijk de opdrachten uit je methode zijn. 

4. Benut AI voor je ontwerp

De komst van generatieve AI biedt ook mogelijkheden om gedifferentieerde materialen te maken. Je kunt opdrachten makkelijker of moeilijker maken, uitdagende materialen creëren of bijvoorbeeld keuzeborden. Maar denk ook aan video’s of podcasts met jouw eigen uitleg.  

 
Dit kan anno 2026 meer en sneller dan ooit. Maar wees wel voorzichtig met wat je in AI plaatst, zoals auteursrechtelijk beschermd materiaal of privacygevoelige info. En alhoewel je  AI effectief kan inzetten in je onderwijs, is het belangrijk om de output altijd kritisch te checken op feitelijke onjuistheden of gebrek aan nuance. 

Meer tips en kennis over differentiëren?  

• Lees het herziene boek Differentiëren is te leren-Afstemmen op verschillen in vo en mbo  

• Volg de training Differentiëren is te leren 

• Of bekijk onze themapagina over Differentiëren 

Bronnen 

_{1. Prast, E. J. (2018). Differentiation in primary mathematics education [Proefschrift, Universiteit Utrecht]. Utrecht University Repository.}