Blogs

Je bereidt je lessen zorgvuldig voor. Het lesdoel is helder, de instructie is opgebouwd in kleine stappen en je hebt goed nagedacht over de verwerking. En toch blijft tijdens de les een belangrijke vraag vaak onbeantwoord: hebben alle leerlingen het nu echt begrepen? Wanneer je een paar leerlingen een beurt geeft, krijg je slechts een gedeeltelijk beeld. Om beredeneerde keuzes te kunnen maken in het vervolg van je les, wil je zicht hebben op het begrip van álle leerlingen. Het Expliciete Directe Instructie-model (EDI-model) helpt je om dat inzicht systematisch op te bouwen tijdens je les.

Hoe ziet een goede les eruit? Als antwoord op deze vraag heeft de Inspectie van het Onderwijs verschillende kenmerken van leskwaliteit vertaald naar concreet leraargedrag. Afstemmen is één van de vijf indicatoren van een effectieve les. Maar wat is het afstemmen van je onderwijs precies en hoe doe je dat in een les?

Hoe organiseer je differentiatie binnen directe instructie? Veel lessen beginnen klassikaal en blijven dat ook een groot deel van de tijd. Er is vaak wel verlengde instructie voor leerlingen die dat nodig hebben, maar voor sterke leerlingen is er niet altijd structurele aandacht. Effectieve instructie betekent dat je op tijd en doelgericht inspeelt op de verschillen tussen leerlingen. Het Interactieve Gedifferentieerde Directe Instructie-model (IGDI-model) biedt hiervoor een praktisch en onderbouwd kader.

In veel klassen verloopt instructie ordelijk en gestructureerd. De uitleg is helder en de stappen zijn logisch opgebouwd. En toch blijft de vraag vaak: in hoeverre zijn alle leerlingen actief aan het leren? Luisteren zij alleen, of zijn zij ook cognitief betrokken en doen zij actief mee? In de onderwijspraktijk zien we grote verschillen in de activiteit van leerlingen tijdens de les.

Wil je echte leerwinst boeken? Dan is er één aspect dat er keer op keer uitspringt: goede instructie, zo bevestigt de Inspectie van het Onderwijs. Tegelijkertijd bestaan er verschillende opvattingen over hoe die goede instructie eruit zou moeten zien. Want moet de leraar vooral sturend lesgeven (Directe Instructie), of juist ruimte bieden voor onderzoek en eigen ontdekking (onderzoekend leren)?  

Op het Van Lodenstein College te Hoevelaken wordt onderwijs geboden aan vmbo 3 en 4, op alle vmbo-niveaus. Een deel van de vakken betreft de meer praktijkgerichte vakken, zoals PIE, Mobiliteit & Transport, waarin leerlingen vaak individueel aan de slag zijn. Hoe geef je het formatief handelen vorm in zo’n les? De afgelopen twee schooljaren hebben de docenten zich intensief ontwikkeld op het gebied van formatief handelen, onder begeleiding van Meike Berben van CPS Onderwijsontwikkeling en advies. In dit traject zijn veel lesvoorbeelden ontwikkeld. Vier betrokken docenten delen hun ervaringen

Formatief handelen kan leiden tot betere leerprestaties, meer motivatie en zelfregulatie bij leerlingen. Maar met het af en toe gebruiken van wisbordjes, exit tickets of een scharniervraag zal je hier weinig van merken. Formatief handelen vraagt om een structurele aanpak. En misschien wel een andere manier van denken over wat ‘gewoon goed lesgeven’ is.

Met de landelijke curriculumvernieuwing groeit de aandacht voor burgerschap, taalvaardigheid en sociaal-emotionele ontwikkeling als onderdeel van de basisvaardigheden. Hoe zet je als school spreekvaardigheid structureel in om burgerschap tastbaar te maken en taalvaardigheid te versterken? Hoe draagt dit bij aan een krachtig pedagogisch klimaat met minder gedoe en effectieve lessen?  

Het Edith Stein College in Den Haag is een diverse school met ruim 1000 leerlingen van 81 nationaliteiten. Naast de internationale schakelklas (ISK), biedt de school onderwijs voor mavo, havo en vwo aan. Differentiatie in de les is al jaren een belangrijk thema. Ik sprak hierover met Marjolein Verheij, conrector onderwijs.

Docenten Aranka en Arjan van scholengemeenschap Parmant Joris in Eindhoven werkten samen met een groep collega’s uit verschillende vaksecties aan concrete formatieve toepassingen voor hun lessen. Dit deden ze onder begeleiding van trainer en adviseur Meike Berben. In dit artikel delen ze inspirerende voorbeelden, vertellen ze hoe ze verder willen met formatief handelen en geven ze tips aan docenten die ermee aan de slag willen.

Technologie en digitale media nemen een steeds grotere plaats in onze samenleving in. Dit zie je ook terug in de scholen. We leren steeds meer digitaal. In bijna iedere klas hangt een smartboard. En er zijn devices aanwezig waarop leerlingen digitaal instructie volgen of leerstof verwerken. Je kunt allerlei digitale tools gebruiken om je lessen te verrijken en de leerlingen te activeren. Wat voor plek krijgen technologie en digitale media in jouw onderwijs? Heb jij voldoende kennis en vaardigheden om hier op een kritische en bewuste manier mee om te gaan in je lessen? Belangrijke vragen om over na te denken, vooral met de kerndoelen digitale geletterdheid in het vooruitzicht. 

Het realiseren van onderwijs waarin differentiëren steeds vanzelfsprekender wordt vraagt allereerst om een visie. Zo’n visie zegt waarom de school het belangrijk vindt om aandacht te besteden aan differentiëren en hoe dit past in de visie van de school op talentontwikkeling/op het leren van de leerlingen.

“Meneer, ik ben klaar. Mag ik een verdiepingsopdracht?”. “Doordat we zelf mogen kiezen hoe we dit leren, snap ik het beter en onthoud ik het ook echt”, “Dit was een gave les, ik heb nu al zin in de volgende”. Hoorden we dit soort geluiden maar meer in onze scholen.

Een voorbeeld van een dialoog over de rol van gastheer en presentator tussen schoolcoach Amina en leraar Frank:

Op de Waldheim-mavo te Baarn hebben de leerlingen elke dag drie lessen van 80 minuten en daar omheen is er, in overleg met de mentor over de invulling, keuzewerktijd. Omdat docenten en leerlingen bijna anderhalf uur bezig zijn met een les, is het mogelijk om diep op de stof in te gaan. Dit doen ze niet alleen met theorie.

Je hebt een aantal leerlingen in de klas die uitgedaagd willen worden. Het is goed dat je oog hebt voor deze groep leerlingen. Want je steekt bij het differentiëren gemakkelijk de meeste energie in de leerlingen die juist meer begeleiding nodig hebben. Begrijpelijk, gezien de nadruk op resultaten en harde cijfers, maar we doen daarmee een (grote) groep leerlingen te kort. De sleutel om de aandacht goed te verdelen vind je in de taxonomie van Bloom. Een model dat laat zien hoe je verschillende denkniveaus aan kunt spreken.