Formatief handelen

Wat moeten je leerlingen nog leren?

Welke stof behandel je wel en niet in de les? Hoe zorg je dat leerlingen zich actief opstellen en meer tijdens de lessen leren? Pas als je weet wat je leerlingen al beheersen en wat nog niet, kun je de invulling van je lessen hierop afstemmen. Formatief handelen helpt hierbij en je lessen worden er effectiever door.

Doel, toets en gevolg

Formatief handelen is een cyclisch proces dat bestaat uit drie onderdelen. Eerst stel je vast wat het doel van de les is. Daarna maak je met een toets zichtbaar wat al geleerd is. Op basis daarvan neem je een beslissing over het gevolg: wat is er nog te leren? Dit proces doorloop je steeds opnieuw. Je verbindt het lesprogramma zo aan het leerdoel en aan wat al geleerd is. Op deze manier maak je onderbouwde keuzes in het leerproces en zullen de leerresultaten verbeteren.

Deze drie stappen kun je zetten als docent, maar de leerlingen kunnen dat ook zelf doen: mee denken over de doelen, waar ze staan en wat ze nog te leren hebben. Daardoor kunnen niet alleen hun leerprestaties verbeteren, maar ook hun motivatie en zelfregulerende vaardigheden. 

Drie soorten feedback in formatief handelen

Met formatief handelen stuur je het leerproces. Je neemt leerlingen hierin mee door ze feedback te geven. Binnen de formatieve cyclus maak je gebruik van drie specifieke vormen van feedback:

1. Doel – waar werkt de leerling naartoe? (feed up)
2. Toets – waar staat de leerling nu? (feed back)
3. Gevolg – wat heeft de leerling nog te leren? (feed forward) 

Feedback is pas effectief als leerlingen de informatie begrijpen en gebruiken om te leren. Lees meer op de pagina Feedback in de les.

Soorten toetsen binnen formatief handelen

Om zichtbaar te maken wat leerlingen al geleerd hebben organiseer je korte en informele toetsmomenten. Dit kan met of zonder ICT, bijvoorbeeld door een opdracht, reflectie, een klassikaal vraaggesprek of digitale quiz. Gebruik de resultaten van de toets om te bepalen waar de leerling staat en wat die, op basis van het lesdoel, nog te leren heeft. Op die manier ben je formatief aan het handelen en maak je je lessen effectiever.

Formatief handelen en differentiëren

Door formatief handelen worden verschillen tussen leerlingen duidelijker. Die informatie geeft richtlijnen voor differentiatie in je lessen. En ook differentiëren kan zorgen voor betere leerresultaten, meer eigenaarschap en grotere motivatie bij je leerlingen.

Trainingen over formatief handelen

Wil je formatief handelen leren inzetten in jouw lessen en je leerlingen hier actief bij betrekken? Tijdens de trainingen van de CPS Academie in Amersfoort of bij jou op school leer je de technieken en vaardigheden. Kijk hieronder voor de mogelijkheden of neem onder aan de pagina contact op met onze ervaren adviseurs.