De Parel bouwt aan taalkrachtig, thematisch en kennisrijk onderwijs
Hoe geef je taalonderwijs zo vorm dat leerlingen niet alleen beter leren teksten begrijpen, maar ook meer eigenaarschap ontwikkelen, gemotiveerd blijven en betekenisvol leren? Op EBS De Parel in Amersfoort stond precies die vraag centraal. De school werkte de afgelopen jaren aan een stevige visie op taalonderwijs, waarin de doorgaande lijn, doelbewustzijn, kennisrijkheid en professionele ruimte samenkomen.
Wat begon als een project rondom thematisch taalonderwijs waarbij de middenbouw vol enthousiasme aan de slag ging, groeide uit tot een brede schoolontwikkelingtraject waarin de doorgaande lijn centraal stond en leerkrachten samen met CPS onderzochten wat goed taalonderwijs vraagt van leerlingen, van onderwijsontwerp én van henzelf. Wij spraken directeur Anneloes Keller en taalcoördinator Jessica van der Vegt over hun opbrengsten en ervaringen bij het ontwikkelen Taalkrachtig onderwijs op hun school.
Een school met een duidelijke ambitie
De Parel vaart een duidelijke eigen koers, door te kiezen voor thematisch taalkrachtig onderwijs waarbij men goed aansluit bij wat past bij hun leerlingen, visie en onderwijspraktijk.
In de middenbouw was eerder ervaring opgedaan met thematisch werken in een circuitmodel; een aanpak waarin leerlingen zelfstandig werken aan betekenisvolle opdrachten, terwijl de leerkracht doelgerichte instructie geeft en ruimte creëert voor interactie en taalontwikkeling. Die aanpak bleek sterk aan te sluiten bij de behoeften van leerlingen.
‘Het circuitmodel in groep 3 is bijvoorbeeld net als de onderbouw heel ontwikkelingsgericht,’ vertelt Jessica, de taalcoördinator van De Parel.
‘De kinderen werken in kleine groepjes heel zelfsturend door de onderdelen van het circuit, terwijl de leerkracht aan telkens een paar kinderen gerichte instructie geeft.
Dat geeft heel veel rust tijdens het proces van aanvankelijk lezen. Ook helpt het enorm in de overgang van groep 2 naar groep 3:
het neemt spanning weg bij de leerlingen en de leerkracht én het zorgt ervoor dat kinderen actief en betrokken blijven leren’.
Tegelijkertijd zag de school dat er verschillen ontstonden tussen bouwen. In aansluiting met de werkwijze van de groepen 1 en 2, werkten de leerkrachten in de middenbouw thematisch, doelgericht en flexibel. In de bovenbouw was het onderwijs traditioneler ingericht en meer methodegestuurd. Dat leidde tot een belangrijke vraag: hoe zorgen we voor meer samenhang in ons taalonderwijs, zonder de kracht van verschillende aanpakken kwijt te raken?
Niet opleggen, maar samen onderzoeken
Om deze vraag te beantwoorden kozen we voor een werkwijze die aansloot bij de praktijk van De Parel: observeren, analyseren, samen reflecteren en stap voor stap verder ontwikkelen.
Die manier van werken sluit ook nauw aan bij de uitgangspunten van Taalkrachtig Onderwijs van CPS: leerlingen actief laten denken, praten en leren over rijke inhoud. Binnen die visie staat taal dus niet los van leren, maar is juist de sleutel tot kennisontwikkeling, denken en betekenisverlening. Goed taalonderwijs draait niet alleen om vaardigheden, maar ook om kennisrijke inhoud, interactie, expliciete instructie en hoge verwachtingen.
Tijdens lesobservaties in de groepen werd zichtbaar waar de kracht van De Parel lag. In groep 3 en 4 bijvoorbeeld werkte een leerkracht met een tekst over de Nationale Tuinvogeltelling. Met een hoed, een verrekijker en verschillende visuele hulpmiddelen bracht zij het thema letterlijk tot leven.
Tegelijkertijd was haar didactiek sterk doelgericht. Moeilijke woorden werden niet simpelweg uitgelegd, maar gekoppeld aan context, voorkennis en woordleerstrategieën. Begrippen als organiseren, tijdverdrijf en waarneming werden actief besproken en verbonden aan het begrijpend lezen. De leerkracht deed hardop denkend voor, hoe je betekenis kunt afleiden uit een tekst. Leerlingen leerden zo niet alleen nieuwe woorden, maar ontwikkelden ook strategieën om zelfstandig grip te krijgen op taal.
Een scherpe analyse van de praktijk
De lesobservaties maakten tegelijkertijd zichtbaar dat er binnen de school een duidelijke “knik” zat tussen de onder--en middenbouw aan de ene kant en bovenbouw aan de andere kant. Er werd een bijeenkomst georganiseerd waarin leerkrachten per bouw presenteerden hoe zij hun onderwijs vormgaven en welke keuzes zij daarin maakten. Vervolgens gingen collega’s met elkaar in gesprek over belangrijke vragen:
- Wat levert het meeste leerrendement op?
- Wat motiveert leerlingen?
- Hoe houd je zicht op leerlijnen en resultaten?
- Wat vraagt het vervolgonderwijs?
- Hoe combineer je structuur met eigenaarschap?
- Wat vraagt dit van de vaardigheden van leerkrachten?
Ook onderwerpen als toetsbaarheid, differentiatie, aandacht voor zorgleerlingen en aansluiting bij onderzoek kwamen uitgebreid aan bod. Juist doordat alle perspectieven serieus werden genomen, ontstond er ruimte voor wederzijds begrip en professionele nieuwsgierigheid. Ook ontdekten leerkrachten dat verschillende aanpakken vaak dezelfde doelen nastreefden.
‘Die bijeenkomst zorgde echt voor waardering over en weer’,
vertelt Jessica. ‘Standpunten werden minder star.
Collega’s gingen meer kijken naar wat ze van elkaar konden leren.’
En daar zit precies de kern van duurzame schoolontwikkeling: niet veranderen om het veranderen, maar samen bouwen aan gedeelde professionele kennis.
Doelgericht thematisch werken geeft ruimte
Een belangrijk inzicht dat tijdens het traject groeide, was dat het meer zelfontwerpend thematisch werken met de doelen als uitgangspunt, juist ruimte geeft aan leerkrachten. Het team kreeg scherper zicht op leerdoelen en leerlijnen, waardoor er meer vertrouwen ontstond om bewuste keuzes te maken.
‘Leerlingen die in groep 4 bepaalde leerlijnen al beheersen,
krijgen bijvoorbeeld doelen op groep 5-niveau. Dat is makkelijk te
realiseren in ons circuitonderwijs.’ vertellen Anneloes en Jessica.
Zoiets vraagt vakmanschap en kennis van taalontwikkeling. Maar precies daar lag ook een belangrijke opbrengst van het traject.
‘Kwaliteit groeit als de kennis van de leerkracht toeneemt,’
zegt Jessica.
Die uitspraak vat de ontwikkeling van De Parel misschien wel het beste samen. Het traject draaide niet om het invoeren van een methode of een nieuw format, maar om het versterken van het professionele handelen van leerkrachten.
Binnen Taalkrachtig Onderwijs speelt die professionele kennis een cruciale rol. Leerkrachten moeten begrijpen hoe taalverwerving werkt, hoe je rijke interactie organiseert, hoe je kennis opbouwt en hoe je leerlingen actief laat denken.
Een dynamisch proces
Wat De Parel vooral waardeerde in de samenwerking met CPS, was dat het traject nooit ‘plat’ werd.
‘Het was geen vast programma dat werd uitgerold,’ vertelt het team.
‘De adviseurs van CPS reisden echt met ons mee.’
Die dynamische manier van begeleiden zorgde ervoor dat de ontwikkeling steeds aansloot bij de vragen die op dat moment leefden in de school. Soms lag de focus op didactiek, soms op visie, en de een andere keer weer op samenwerking binnen het team. Daardoor ontstond niet alleen beweging in de klas, maar ook in de professionele cultuur van de school. Leerkrachten gingen meer samen kijken naar lessen, meer inhoudelijk met elkaar in gesprek en kritischer nadenken over hun eigen onderwijs.
De onderwijsinspectie bevestigt de aanpak
Dat proces kreeg extra bevestiging toen kort na afloop van het traject de Inspectie van het Onderwijs op bezoek kwam. Voorafgaand aan het bezoek had de school ons om advies gevraagd op de wetenschappelijk onderbouwing van de aanpak.
De inspecteurs waren positief over de zelfbewuste keuzes die de school had gemaakt in het belang van de motivatie van de leerlingen en de kwaliteit van het onderwijs, over de heldere visie van de school op taalonderwijs, en over de theoretische kennis van de leerkrachten op alle taaldomeinen.
Borgen en blijven ontwikkelen
Volgens De Parel heeft CPS een belangrijke bijdrage geleverd aan het ontwikkelen van die gezamenlijke visie. Toch ziet de school de ontwikkeling niet als afgerond. Integendeel. Nu de basis stevig staat, richten ze zich op een volgende vraag: hoe borg je kwaliteit op de lange termijn?
‘Want hoe zorg je ervoor dat leerkrachten kritisch blijven kijken naar materiaal dat zij zelf ontwikkelen?
Hoe organiseer je een professionele cultuur waarin collega’s elkaar blijven bevragen, inspireren en versterken?
Is wat we doen goed genoeg?’ vraagt Anneloes zich hardop af.
Juist die vraag laat zien hoe de school zich heeft ontwikkeld. Niet vanuit onzekerheid, maar vanuit professionele verantwoordelijkheid. Ze willen blijven leren, onderzoeken en verbeteren. Daarbij blijft de school trouw aan haar eigen koers: onderwijs ontwerpen vanuit heldere doelen, kennisrijke inhoud en hoge verwachtingen van leerlingen.
Ook aan de slag met Taalkrachtig Onderwijs?
Benieuwd hoe jij samen met jouw team Taalkrachtig Onderwijs kan vormgeven? Neem vrijblijvend contact met ons op om de mogelijkheden te bespreken. Onze gegevens staan onder dit blog. Of volg een van onze academietrainingen over taal in het basisonderwijs bij de CPS Academie in Amersfoort, klik hier voor meer informatie.
