Formatief handelen in het mbo

Op basis waarvan bepaal je de inhoud van je les? Hoe weet je wat je studenten al kennen en kunnen? Formatief handelen helpt hierbij. Bepaal eerst het doel van de les en toets welke stof ze al beheersen. Bepaal dan wat je in de rest van de les gaat doen. Geef studenten ook feedback over deze drie stappen.
Neem contact op
formatief handelen mbo.png

Wat moeten je studenten nog leren?

Welke stof behandel je in de les? Wanneer geef je studenten extra begeleiding en wanneer kunnen ze zelfstandig verder? En hoe ga je om met studenten die lessen hebben gemist? Vooral in het mbo zijn de verschillen tussen studenten groot: in voorkennis, praktijkervaring, taalvaardigheid en leertempo. Pas als je weet in hoeverre ze vaardigheden al beheersen, kun je de inhoud van je lessen onderbouwd bepalen. Formatief handelen is hier behulpzaam bij. Je maakt je lessen er niet alleen effectiever mee, maar ook interessanter; de stof sluit tenslotte meer aan bij wat ze al kennen en kunnen.



Formatief handelen: doel-toets-gevolg

Binnen formatief handelen onderscheiden zich drie stappen in een cyclisch proces. Eerst bepaal je het lesdoel. Daarna maak je met een informele toets zichtbaar wat al geleerd is. Als je deze twee zaken helder hebt, neem je een beslissing over het gevolg: wat is er nog te leren? Je blijft dit proces herhalen. Door op deze manier leerdoelen centraal te stellen en voortdurend zicht te houden op de voortgang, kun je onderbouwde beslissingen nemen over het vervolg van je onderwijs.

Model formatief toetsen CPS

Docent én student in actie

Deze drie stappen kun je zetten als docent, maar de studenten kunnen het proces ook zelf doorlopen. Nadenken over hun leerdoelen, hoever ze daarin zijn en wat ze dus nog dienen te leren, kan niet alleen hun leerresultaten verbeteren. Het kan ook een positief effect hebben op hun eigenaarschap en motivatie. En dat beïnvloedt vaak ook de sfeer in de klas. 

Feed up, feed back en feed forward

Met formatief handelen stuur je het leerproces; met feedback neem je studenten daarin mee: je geeft ze informatie over hun leerproces. Binnen formatief handelen geef je daarom drie speciale vormen van feedback:

  1. Doel – waar werkt de leerling naartoe? → FEED UP
  2. Toets – waar staat de leerling nu?  → FEED BACK
  3. Gevolg – wat heeft de leerling nog te leren? → FEED FORWARD

Feedback is pas effectief als studenten de informatie niet alleen begrijpen maar ook  gebruiken om te leren. Lees hier meer op de pagina Feedback in de les.

Diverse soorten toetsen met formatieve functie

Binnen formatief handelen toets je om duidelijk te krijgen wat studenten al geleerd hebben en wat zij nog moeten leren, gezien het lesdoel. Dat toetsen kan met korte, informele toetsmomenten tijdens de les. Bijvoorbeeld met observaties, praktijkopdrachten, reflectievragen of een klassikale vraag. De kracht van formatief handelen zit niet in de toets zelf, maar in hoe je de uitkomsten ervan gebruikt voor het bepalen van je instructie, de opdrachten en de begeleiding.

Differentiatie en formatief handelen

Door formatief handelen wordt duidelijker wat de verschillen tussen studenten zijn in kennis en vaardigheden. Daarmee krijg je aanknopingspunten voor het differentiëren in je lessen. Als studenten ervaren dat het onderwijs meer op hun persoonlijke situatie is afgestemd, zullen zij meer eigenaarschap en motivatie voelen en betere leerresultaten boeken.  

Trainingen formatief handelen in het mbo

Wil je formatief handelen leren toepassen in jouw lessen en je studenten hier actief bij betrekken? Tijdens onze mbo-trainingen in de CPS Academie in Amersfoort en bij jou op school leer je de technieken en vaardigheden. Kijk hieronder voor de mogelijkheden of neem onder aan de pagina contact op met onze ervaren adviseurs.

Webinar Feedback in de les

Maandag 25 januari 2027 | 15.30 – 16.30 uur | via MS Teams | gratis

Dit webinar gaat over het organiseren van effectieve feedback in je lessen. Het doel daarbij is dat leerlingen aan de slag gaan met de feedback die zij krijgen. We laten zien hoe je binnen een feedbackproces leerlingen activeert en bespreken ook hoe je dat doet in klassen met veel leerlingen en in beperkte tijd.

Meer informatie & inschrijven

CPS Academie - Amersfoort

Trainingen en opleidingen

Bij jou op school

Trainingen, workshops, studiedagen en begeleiding op maat

Boek

over formatief handelen

32449 Formatief handelen_Cover_2023

In het boek Formatief handelen in de les vind je o.a. voorbeelden, stappenplannen en werkvormen bij de drie onderdelen van de formatieve cyclus – doel, toets en gevolg – om formatief handelen toe te passen in de les. 

Foto Amstelveen College .jpg

Van goede naar excellente didactiek!

Op het Amstelveen College vinden regelmatig klassenbezoeken plaats. Uit deze bezoeken kwamen differentiëren en formatief handelen naar voren als belangrijke aandachtspunten. Hoewel formatief handelen al werd besproken als middel om de toetsdruk te verlagen, ontbrak het nog aan gezamenlijke taal en aanpak binnen de school. Dat gold ook voor differentiëren in de lessen. Om meer samenhang en duurzame ontwikkeling te creëren, schakelde de school CPS in.  
Lees meer...
Blog Afstemmen van je onderwijs - wat is het en hoe doe je dat (1).png

Afstemmen van je onderwijs - Wat is het en hoe doe je dat?

Hoe ziet een goede les eruit? Als antwoord op deze vraag heeft de Inspectie van het Onderwijs verschillende kenmerken van leskwaliteit vertaald naar concreet leraargedrag. Afstemmen is één van de vijf indicatoren van een effectieve les. Maar wat is het afstemmen van je onderwijs precies en hoe doe je dat in een les?
Lees meer...
VLH-gebouw-1.jpg

Formatief handelen in de praktijkles: Hoe doe je dat?

Op het Van Lodenstein College te Hoevelaken wordt onderwijs geboden aan vmbo 3 en 4, op alle vmbo-niveaus. Een deel van de vakken betreft de meer praktijkgerichte vakken, zoals PIE, Mobiliteit & Transport, waarin leerlingen vaak individueel aan de slag zijn. Hoe geef je het formatief handelen vorm in zo’n les? De afgelopen twee schooljaren hebben de docenten zich intensief ontwikkeld op het gebied van formatief handelen, onder begeleiding van Meike Berben van CPS Onderwijsontwikkeling en advies. In dit traject zijn veel lesvoorbeelden ontwikkeld. Vier betrokken docenten delen hun ervaringen
Lees meer...

Zoek in de website