Formatief toetsen

Welke lesstof behandel je wel en niet? Wat bespreek je uitgebreid en wanneer volstaat een korte herhaling? En hoe zorg je dat je leerlingen meer tijdens de lessen leren en dat ze zich actief en betrokken voelen? Pas als je weet wat je leerlingen al beheersen en wat nog niet, kun je je lessen afstemmen op de behoeftes en de leerdoelen. Formatief toetsen helpt je hierbij. Lessen worden daarmee effectiever en leerlingen voelen zich meer uitgedaagd.
Neem contact op
Thema formatief toetsen.jpg

Doel, toets en gevolg

Formatief toetsen is meer dan alleen toetsen, het is een cyclisch proces. En daarom spreken we tegenwoordig over formatief handelen. Dat cyclische proces bestaat uit drie onderdelen. Eerst stel je vast wat het doel is van de les. Daarna maak je met een toets zichtbaar wat al geleerd is. Op basis daarvan neem je een beslissing over het gevolg: wat is er nog te leren? Deze stappen blijf je herhalen en kun je zetten als docent, maar ook als leerling. Door het lesprogramma op deze manier te koppelen aan het doel en aan wat al geleerd is, neem je betere beslissingen over het leerproces en verbeteren de leerprestaties.

Model formatief toetsen CPS

 

                 Ga naar Formatief handelen              






Feedback

Met formatief toetsen stuur je het leerproces, met feedback neem je leerlingen daarin mee. Deze feedback is pas effectief als leerlingen de informatie begrijpen en gebruiken om te leren. Binnen de formatieve cyclus geef je met drie specifieke vormen van feedback informatie over het leerproces van de leerling:

  1. Doel – waar werkt de leerling naar toe? (feed up)
  2. Toets – waar staat de leerling nu? (feed back)
  3. Gevolg – wat heeft de leerling nog te doen? (feed forward) 

Verschillende soorten toetsen

Met formatief toetsen maak je niet alleen zichtbaar wat leerlingen geleerd hebben, maar vooral wat zij nog moeten leren. Je toetst dus om te leren. Door korte en informele toetsmomenten te organiseren, kun je de formatieve cyclus in een les meerdere keren doorlopen. Dit kan met of zonder ICT, bijvoorbeeld door een opdracht, reflectie, klassikaal vraaggesprek of digitale quiz. Wat je met de resultaten van zo’n toets doet, bepaalt of je formatief handelt.

Differentiatie, motivatie en zelfregulatie

Lessen kun je effectiever organiseren als jij en je leerlingen weten wat het leerdoel is, waar iedereen staat en wat er nog moet gebeuren. Door formatief toetsen worden verschillen tussen leerlingen duidelijker en daarmee krijg je aanknopingspunten voor het differentiëren in je lessen. Als je leerlingen zelf laat meedenken over de doelen, waar ze staan en wat ze nog te leren hebben, zal dit bovendien hun motivatie en zelfregulerende vaardigheden vergroten. 

Aan de slag met Formatief toetsen 

Trainen van technieken en vaardigheden
Wil je leren om formatief toetsen toe te passen in jouw lessen en leerlingen hier actief bij te betrekken? Tijdens onze trainingen in Amersfoort of bij jou op school leer je de technieken en vaardigheden.

Literatuur
In het boek Formatief handelen in de les vind je concrete toepassingen om met formatief toetsen en handelen aan de slag te gaan. 

Inspiratie
Laat je inspireren door het artikel in Prima Onderwijs (juni 2023). Hierin interviewt onderwijsadviseur Meike Berben twee docenten over het op een creatieve manier inzetten van formatief handelen.

Maar Meike is in september 2020 zelf ook geïnterviewd door Prima Onderwijs. Zij vertelt bijvoorbeeld hoe formatief handelen bijdraagt aan het inzicht krijgen in de leerbehoeftes van de leerlingen, maar geeft ook voorbeelden hoe je klein kan starten met formatief handelen. Lees hier het  hele artikel.

Boek Formatief handelen in de les

Toetsen van het leren, om te leren

32449 Formatief handelen_Cover_2023

Auteur(s):Meike Berben, Roel Vos, Joke Koopman
1e druk, september 2023

Wil jij weten hoe je formatief handelen kunt toepassen in jouw lessen? In Formatief handelen in de les introduceren de auteurs een model van formatief handelen, om dit cyclische proces zichtbaar te maken en om te kunnen gebruiken bij het ontwerpen van jouw lessen.

Trainingen

Deze trainingen kunnen ook op school worden uitgevoerd.

Blogs

Formatief toetsen

Foto Amstelveen College .jpg

Van goede naar excellente didactiek!

Op het Amstelveen College vinden regelmatig klassenbezoeken plaats. Uit deze bezoeken kwamen differentiëren en formatief handelen naar voren als belangrijke aandachtspunten. Hoewel formatief handelen al werd besproken als middel om de toetsdruk te verlagen, ontbrak het nog aan gezamenlijke taal en aanpak binnen de school. Dat gold ook voor differentiëren in de lessen. Om meer samenhang en duurzame ontwikkeling te creëren, schakelde de school CPS in.  
Lees meer
Blog Afstemmen van je onderwijs - wat is het en hoe doe je dat (1).png

Afstemmen van je onderwijs - Wat is het en hoe doe je dat?

Hoe ziet een goede les eruit? Als antwoord op deze vraag heeft de Inspectie van het Onderwijs verschillende kenmerken van leskwaliteit vertaald naar concreet leraargedrag. Afstemmen is één van de vijf indicatoren van een effectieve les. Maar wat is het afstemmen van je onderwijs precies en hoe doe je dat in een les?
Lees meer
VLH-gebouw-1.jpg

Formatief handelen in de praktijkles: Hoe doe je dat?

Op het Van Lodenstein College te Hoevelaken wordt onderwijs geboden aan vmbo 3 en 4, op alle vmbo-niveaus. Een deel van de vakken betreft de meer praktijkgerichte vakken, zoals PIE, Mobiliteit & Transport, waarin leerlingen vaak individueel aan de slag zijn. Hoe geef je het formatief handelen vorm in zo’n les? De afgelopen twee schooljaren hebben de docenten zich intensief ontwikkeld op het gebied van formatief handelen, onder begeleiding van Meike Berben van CPS Onderwijsontwikkeling en advies. In dit traject zijn veel lesvoorbeelden ontwikkeld. Vier betrokken docenten delen hun ervaringen
Lees meer

Zoek in de website