De schrijfvaardigheid van onze leerlingen staat onder druk. Dat is geen nieuws meer. De oplossing van het onderwijsveld? Meer aandacht voor het schrijfproces, meer integratie met andere vakken en een focus op 'tekstsoorten'. Maar terwijl we praten over procesfases en schrijfdoelen, vergeten we het fundament waar alles mee staat of valt: een goed geformuleerde inhoudelijke zin. 

20 november is UNESCO wereldfilosofiedag. Tijd om stil te staan bij de plek van filosofie in het onderwijs. 

“De meeste ideeën over onderwijs zijn niet nieuw, maar niet iedereen kent de oude ideeën”, citeerde waarnemend inspecteur-generaal Ria Westendorp filosoof Euclides in haar voorwoord van De Staat van het Onderwijs 2024. Een tijdloze uitspraak voor een rapport dat juist zo van deze tijd is. 

'Leescrisis’ ‘Taalvaardigheid weer gedaald’‘PISA scores alarmerend’ Iedereen valt over de nieuwste resultaten van PISA. Toch is het voor vakdocenten helemaal geen onverwacht nieuws. Je denkt dat je de leerlingen de nieuwe stof goed hebt uitgelegd of dat duidelijk is hoe ze een goede discussie moeten voeren. Maar vaak blijken ze iets letterlijk uit hun hoofd te leren zonder het echt te begrijpen en te kunnen toepassen in een andere context.

Over de taalvaardigheid bij leerlingen is al veel gezegd: de achteruitgang lijkt een feit, het probleem is de afgelopen jaren alleen maar toegenomen en het is lastig om daar in het onderwijs grip op te krijgen. Bij alle vakken zie je vaak dat leerlingen denken de inhoud te begrijpen, maar dat ze hun antwoord niet goed kunnen formuleren als ze de stof zelf moeten uitleggen of er een vraag over moeten beantwoorden. De oorzaak? Veel leerlingen missen de algemene taalkennis en ‑vaardigheid om zich goed uit te drukken. 

Veel scholen maken een ontwikkeling door naar meer gepersonaliseerde en gerichte feedback op het leerproces van leerlingen. Dit doen ze met effectieve instrumenten als formatief toetsen, didactisch coachen en vergevorderde differentiatie. Deze methoden zijn aansprekend, duidelijk onderbouwd en lijken de sleutel tot succes. Hoe komt het dan dat deze ontwikkelingen toch vaak niet tot de kern van de lessen doordringen, vooral in de bovenbouw van het VO?  Vaak wordt er bij deze ontwikkelingen een belangrijke factor vergeten: de verbinding met de vakdidactiek.

Voor veel teamleiders en directeuren zijn de afgelopen jaren bijzonder intensief geweest: van lockdowns naar anderhalvemeterschool en van een steeds nijpender lerarentekort naar uit de pan rijzende kosten voor verwarming van de school. Tegelijkertijd vragen de NPO-plannen extra inspanningen. Je wilt wel interventies plannen en constant verbeteringen doorvoeren, maar komen die in de praktijk wel tot uitvoering? Want de praktijk blijkt nu vaak weerbarstiger dan de NPO-scan en de menukaart doen vermoeden. Hoe dek je je in tegen al die onzekerheden? En moet je dat eigenlijk wel willen?